Приказната за Боби Лич е парадокс на модерното време: еден човек што ја надживеал силата на Нијагарините водопади, инженерските ризици и човечката смелост, но загинал од банална повреда во свет без антибиотици. Таа нè потсетува дека историјата не ја одредуваат само големите подвизи, туку и кревкоста на секојдневниот живот.

Од Француската до дигиталната, револуциите ветуваат слобода, правда и нов почеток. Но историјата покажува дека зад големите идеали често стојат насилство, разочарување и повторување на старите грешки.

Минатото често изгледа романтично кога го замислуваме од дистанца, но зад многу „шармантни“ занимања се криеле сериозни и смртоносни опасности. Професиите што денес звучат речиси идилично неретко значеле тежок труд, изложеност на отрови и краток животен век.

Четџипити беше еден од првите генеративни чат-ботови со вештачка интелигенција што станаа масовно популарни, отворајќи бројни дебати - од иднината на работата до етиката и точноста на ВИ. Но и оние што редовно го користат можеби не знаат што значи кратенката GPT. Всушност, секоја буква во неа открива нешто суштинско за начинот на кој функционира оваа технологија.

Сме пишувале за феноменот на афантазија и сме правеле интервјуа со луѓе кои не можат ништо да визуелизираат, односно немаат „внатрешно око“. Ова е нешто слично, ама се однесува на отсуството на внатрешен глас кого некои од нас го слушаат, иако не секогаш го послушуваат.

Интуицијата би била ваква - ако имам малку, тоа морам себично да го чувам затоа што и тоа малку-то можам да го загубам. Ако имам многу (време, ресурси, пари), па и одвишок, тоа значи дека би бил поподготвен и да дадам, бидејќи тоа нема значајно да се одрази на мојот статус. Е, ама па не. 

Две одбивања од Академијата, смртта на мајката и животот во бедна виенска мансарда ја претвораат младешката уметничка амбиција во приказна за загуба, горчина и неостварен сон. Од кој светот со децении нема да може да се опорави.

Во 1582 година, осумнаесетгодишниот Шекспир во Стратфорд на реката Ејвон се оженил со 26-годишната Ен Хатавеј, која веќе била бремена со нивната ќерка Сузана. Неколку години подоцна се родиле близнаците Џудит и Хамнет (име што тогаш се користело и како варијанта на Хамлет). Во 1596 година Хамнет починал на 11-годишна возраст, најверојатно од чума. Можно е Шекспир, кој тогаш бил со театарската трупа во Лондон, да не стигнал ни на погребот. Околу четири години подоцна ја напишал трагедијата „Хамлет“.

Новиот документарец достапен на Нетфликс ја раскажува приказната за најуспешната шахистка во историјата – жена која го предизвикала машкиот доминантен свет на шахот и дури го победила својот идол Гари Каспаров. Започнала да игра на 5-годишна возраст под доминантната рака на својот татко, кој со неа и другите две ќерки всушност спроведувал своевиден експеримент. 

Запознајте ја света Гертруда, заштитничка на мачките

Света Гертруда од Нивел често се појавува во современата популарна култура како „заштитничка на мачките“ – млада калуѓерка со ореол, која држи мачка во рацете. Овој лик денес може да се најде на молитвени картички, икони и разни декоративни предмети.

Во 1951 година, Поу Менг Јап, малезиски психијатар кој работел во колонијален Хонг Конг, се обидел да го систематизира чувството дека јазикот и категориите на британската психијатрија во која бил обучен едноставно не се доволни за да ги опишат страдањата на неговите пациенти. Тој отворено се прашувал дали „ортодоксната“ западна психијатрија навистина има иста важност и корисност надвор од Западна Европа и Америка, предупредувајќи на појавата што антрополозите веќе ја нарекувале „психијатриски империјализам“. Нова книга се занимава со оваа тема. 

17 јануари 1775. Сопругата на забарот Мартин ван Бучел умира на 36-годишна возраст. Помалку од 12 часа по смртта тој го започнува балсамирањето на жена си во кое учествувале самиот тој, како и познати хирурзи од тоа време. Потоа телото било чувано во домот на Бучелови, но и достапно за посети на заинтересираните кои чекале во ред да ја видат оваа сензација. 

Што се случува кога една идеологија ќе се распадне? Во такви моменти, во празнината што останува, се појавуваат нови симболи, а значење се припишува и на нешта што дотогаш биле сосема обични. Но тие симболи не мора секогаш да бидат логични или разбирливи. Мал број настани во историјата толку јасно ја покажуваат бесмисленоста на политичката симболика како „манијата по мангото“ што ја зафатила Кина во раните години на Културната револуција.

Научници, писатели и филозофи со векови ја истражуваат кревката граница меѓу спиењето и будната состојба. Колку подлабоко навлегуваат во неа, толку мистеријата станува поголема.

Физички можеби не личат, но ја имаат онаа карактеристика што наш другар ја нарекува „силна женска присутност“. Мерил ќе ја игра Џони во претстојниот биографски филм за легендарната кантавторка, во режија на Камерон Кроу.

Во време кога видливоста во популарната музика е на својот врв, на метал-сцената се случува нешто сосема поинакво. Дел од метал-музичарите свесно одбиваат да ги откријат своите имиња, лица и идентитети, а некои одат уште подалеку: настапуваат свртени со грб кон публиката и не ѝ се обраќаат меѓу песните, како таа воопшто да не постои.

Во училиштата во Зимбабве може да се сретнат деца со најразлични имиња – оние традиционалните на јазиците шона, ндебеле, цонга, венда и многу други етнички заедници. Има и европски имиња, како Примроуз, Џенет, Рут, повеќе Питери, Гилберти или Џонови. Но постои и трета група имиња на англиски кои звучат во најмала рака необично: Хевалук, Психолоџи, Бигбој, Авериџ, Бихејвјор и Годноус. Зошто некој би им дал вакви имиња на своите деца?

Соработката – а не натпреварот и доминацијата – е главниот двигател на животот. Ова во 1960-тите го тврдела научничка-биолог, директно судирајќи се со Дарвиновиот принцип на „опстанок на најспособните“, кој тогаш се сметал за неприкосновен. Нејзиниот труд бил одбиен од петнаесет научни списанија. Времето ги потврдило нејзините ставови. 

На нејзиниот сајт, etimoteka.mk, наидовме „по допрен глас“ и се чудевме како не сме го знаеле. Оправдување ни е што тој е нов (декември 2025), но веќе полн со многу интересни содржини, кои комбинираат научно знаење и разбирливи објаснувања. На пример, зошто за руса коса велиме дека е „плава“ и каква е врската помеѓу „чекор“ и „чкор“.

На 25 јануари 1995 година, една наизглед рутинска научна мисија од Норвешка речиси го довела светот на раб на нуклеарна катастрофа. Ракета лансирана за истражување на северната светлина (аурора бореалис) била погрешно протолкувана од руските воени радари како нуклеарен проектил насочен кон Москва.

„Тouch grass“ или буквално - „оди допри трева“. Овој нов популарен израз најчесто значи „исклучи се од интернет и врати се во реалноста“. Иронијата е што тоа обично го кажуваат луѓе кои и самите минуваат премногу време онлајн. Сепак, зад оваа навидум навредлива фраза можеби се крие и зрнце вистина за проблемите на дигитално зависното општество.

Човекот кој прв јавно прикажал телевизиска снимка бил Џон Логи Берд, поранешен инженерски приправник од шкотскиот град Хеленсбург. Иако неколку места со право можат да се наречат „родно место“ на овој изум, најчесто се прифаќа дека пресудниот момент се случил на 26 јануари 1926 година, кога Берд им одржал демонстрација на новинарите во лондонскиот Сохо.

Влегуваме во епоха во која светот станува сè поедноличен – не само културно, туку и биолошки. Низ целата планета, специфични растителни и животински видови исчезнуваат, а на нивно место доаѓаат истите неколку „снаодливи“ видови што лесно живеат покрај луѓето и патуваат со нас. За оваа тивка, но длабока промена, научниците имаат име – доба на сличноста.

За нејзиниот ангажман во доверливи проекти на американската влада до скоро не знаеле ни нејзините сопствени деца. Била жена, Афроамериканка, талентирана математичарка, која најпрвин со дигитрон, а потоа со првите појаки компјутери успеала да изработи прецизни математички модели за формата на Земјата, земајќи ја предвид гравитацијата и неправилностите на обликот на планетата.