Српска авторка и патеписец која во 2011 година, на околу четириесетгодишна возраст, го напушта својот дотогашен стабилен живот и тргнува на патување околу светот – со велосипед. Во изминатите повеќе од тринаесет години таа има поминато низ повеќе од 50 земји на неколку континенти. На јутјуб можете да ја најдете под „Циклономад“.

„Му ставија стент“ е честа завршница на кардиолошка интервенција денес. Но зад овој термин стои приказна што започнува во стоматологијата во 19 век, продолжува преку воената хирургија и завршува со револуционерни интервенции во современата медицина.

Иако античките лекари немале пристап до современото знаење за телото и неговите биохемиски процеси, нивната способност за внимателно набљудување често доведувала до изненадувачки точни описи на болестите. Така е и со дијабетесот – состојба која старогрчките лекари ја препознале и опишале со голема прецизност, иако не ги разбирале нејзините вистински причини.

Во свет во кој границите се строго исцртани, а државноста е прашање на политика, историја и моќ, постои и една поинаква „земја“ – создадена од фантазија, хумор и желба за бегство од секојдневието. Слоуџамастан, самопрогласена микродржава во пустината на Калифорнија, е токму таков експеримент.

Во време кога авторитетот често се гради преку титула или униформа, границата меѓу вистината и претставата станува сè понејасна. Приказната за „лажниот адмирал“ звучи како сценарио за сатиричен филм, но всушност открива колку лесно симболите на моќ и престиж можат да создадат илузија што трае со години.

Игра со која пред се ќе се идентификуваат оние во академските кругови. Но корисна и за другите, да видат како им е на првите. Малку хумор и (како и секогаш во хуморот) доза реалност го претвора научниот свет во поле за (не)културен натпревар помеѓу научниците, каде што не победува најпаметниот, туку најцитираниот.

Историјата на автомобилот обично се раскажува како приказна за изуми, машини и машки гении. Но зад еден од клучните пресврти стои Берта Бенц - жена која не само што верувала во идејата за автомобил, туку и ја претворила во реалност на патот. Нејзиното храбро патување во 1888 година не било само авантура, туку момент што засекогаш ја променил перцепцијата за моторното возило.

Во популарната култура, научникот речиси секогаш изгледа исто: бел мантил, очила, епрувети и некаква мистериозна опрема. Но оваа слика не е природна ниту вечна – таа е резултат на долга историска трансформација во која модата, хигиената и општествените очекувања постепено ја обликувале јавната претстава за науката.

Во 1745 година, Јохан Беслер умира паѓајќи од ветерница што самиот ја градел. Ова означува крај на живот обележан со сиромаштија, скандали и напуштеност. Но она што го оставил зад себе не беше само лична трагедија, туку и една од највознемирувачките научни мистерии на раното модерно доба: дали навистина постоела машина што може да се движи вечно или светот бил сведок на една од најуспешните измами во историјата?

Двапати годишно, часовниците се поместуваат, а заедно со нив и нашето чувство за време. Иако оваа практика изгледа како едноставна техничка мерка, зад неа стои сложена историја исполнета со идеи, заблуди и постојани расправи.

Ако сте адвокат, нотар, правник, ова сигурно не ви е баш нешто „вау“, бидејќи терминот го слушате речиси секој ден. Ама можеби дури и вие не знаете од каде потекнува. 

Знаеме од школските читанки и од составите што требаше да ги пишуваме за „Пролетта во нашиот град“. Постои едно мало цветче што тивко го најавува доаѓањето на „подобриот“ дел од годината. Нежно, но упорно, тоа се пробива низ снегот и мразот, носејќи порака за надеж и обновување за оние што ќе застанат да го забележат. 

Технологијата за којашто станува збор денес е дел од секојдневието – ја користиме за поврзување слушалки, телефони и други уреди без кабли. Но зад ова име се крие неочекувана приказна што води сè до времето на Викинзите.

Она што до вчера изгледаше како чиста научна фантастика, денес сè повеќе станува дел од научната реалност. Експерименти во кои мозочни клетки учат да играат видеоигри или цели мозоци се пресликуваат во дигитален свет отворajќи нови хоризонти, но и нови дилеми. Колку сме блиску до иднина во која границата меѓу човекот и машината ќе исчезне?

Во голем број култури, доаѓањето на пролетта се прославува со песни, обичаи и симболични ритуали. Во Грција, еден од најстарите такви обичаи се тн. „ластовичји песни“ - детска традиција што го најавува враќањето на ластовицата и обновувањето на природата. 

За еден комплимент да делува, тој мора да биде веродостоен, искрен и соодветен на ситуацијата. Ако не се вклопува во тоа како личноста се гледа себеси, најчесто ќе биде тивко или гласно отфрлен. Луѓето со пониска самодоверба потешко ги прифаќаат пофалбите, бидејќи тие не се согласуваат со таа, поубава слика за нив.

Неред, гужва, хаос. Она што и ние го користиме како турцизам влегло во шведскиот јазик по историска битка од 18 век во која Отоманската војска се судрилa со тогашниот крал на Шведска. И тоа не е крајот на ширењето на зборот вон балканска територија. 

Оние што го преживеале го опишуваат како едно од најневообичаените и најтешко разбирливи искуства. Ударот од гром остава последици врз телото, умот, но и по чувството за реалност. Често дури ни блиските не веруваат дека симптомите се вистински, па луѓето се здружуваат во групи за поддршка. 

Луѓето спонтано ги прилагодуваат своите говорни навики за да ја намалат социјалната дистанца и полесно да се поврзат со другите. Ова не е манипулација, туку проста адаптација, особено на нова околина или друштво. И сето ова лингвисти го покажуваат преку следење на промената на начинот на кој зборува (во интервјуа и при јавни настапи) позната пејачка.

Радиjaционата несреќа во бразилскиот град Гоијанија од 1987 година е влезена во не-толку-познатата историја како најголемата во светот што не е поврзан со нуклеарна централа. Оваа серија во пет епизоди достапна на Нетфликс ги пренесува настаните пред, за време и по настаните - башибозукот, неодговорноста и необразованоста кои довеле до нив, но и храброста на оние кои го ограничиле нејзиното дејство.

Зошто многу поети имаат препознатлив, речиси „пејачки“ начин на читање кога настапуваат? Овој феномен, често нарекуван „поетски глас“, не им пречи само на слушателите, туку и на самите поети, кои со децении го критикуваат како клише, неприроден и понекогаш дури и здодевен.

Приказната за еден глув ковач од 16 век отвора пошироко прашање: кога и како знаковниот јазик станал прифатен како валиден начин на комуникација во правна и законска смисла? Иако денес тоа ни изгледа како нешто природно, патот до такво признавање бил долг и исполнет со предрасуди.

Изгледа дека луѓето пред повеќе од илјада години не биле ништо помалку чувствителни на завист од нас денес – само што наместо статуси на социјални мрежи, си оставале пораки директно на подот од своите домови. Ако некој гостин имал лоши намери, домаќинот уште на влез му порачувал: „Нека пукнат завидливите“. Еден ваков антички „статус“, зачуван во мозаик, неодамна беше откриен во Турција и покажува дека некои човечки реакции и чувства навистина не се менуваат.

Смртта на американскиот биолог Пол Ерлих на 93-годишна возраст го актуелизира прашањето за улогата на научниците во јавниот живот - дали тие треба да излегуваат во јавност со предупредувања кои звучат панично, ризикувајќи лесно да бидат отфрлени од мејнстрим науката која не сака премногу да го „лула чамецот“. Ерхил беше токму таква фигура: контроверзен, често критикуван, но и влијателен во обликувањето на современите дебати за животната средина.