Има еден културолошки феномен во нашата средина, дека за македонски производи кои се оценети како вредни во странство треба или патриотски да се зборува во суперлативи или паметно да се молчи. Помеѓу овие две крајности, сакаме да поставиме едно пошироко и позначајно прашање - што е она што го гледаме кога го гледаме „Силјан“?

Одма самите да одговориме на горното прашање - би користеле што и да е што слади, па макар направено од парамециуми или црви, само да не ни се „фаќа“. Лигава габа звучи доволно природно за да ѝ веруваме, а истовремено и некако...слатко? 

Физиолошката приспособливост на организмите е исклучителен феномен. За да преживеат студ и намалени ресурси на храна во текот на зимата, некои од нив заштедуваат енергија со тоа што го намалуваат волуменот на мозокот, черепот и други органи дури и до 30%!

Стинґ на своите поранешни соработници од Полис, гитаристот Енди Самерс и тапанарот Стјуарт Коупленд, по нивна тужба од септември минатата година, им исплатил повеќе од 800.000 долари, признавајќи дека дел од авторските надоместоци не биле правилно исплатени. Но тие сепак не се задоволни, бидејќи оваа сума не се однесува и на стриминг платформите, плус не ги вклучува каматите за сето време кога не добивале ништо.

Различни школи во психологијата имаат свои пристапи и иљачи за човечките душевни маки. Карл Роџерс (1902-1987) имал хуманистички пристап, кој се фокусирал на идејата дека луѓето имаат внатрешна желба за личен раст и самореализација. Според него благосостојбата зависи од совпаѓањето на две нешта, односно од нивната конгруенција. Тоа се надворешните околности и нашата слика за себеси - колку што несовпаѓањето меѓу нив е поголемо, толку психолошкиот проблем е подлабок.

Во 2024 пишувавме за тоа дека во официјалниот речник на англискиот влегоа дури 23 „позајмени“ зборови. Тогаш повеќе од половината имаа врска со готвење и храна. Новите се малку „пошарени“.

Неименувана жена во текот на Првата светска војна во Франција доживеала траума откако се нашла под рушевините на сопствениот дом. Кратко време потоа почнала да покажува необични симптоми - иако физичките повреди заздравеле, таа не можела да оди исправено, бидејќи била убедена дека ако оди нормално веднаш ќе се сруши исто како што се срушила и нејзината куќа. Годините минати по психијатриски болници само ја влошиле состојбата. На крај одела само наназад и тоа во кругови.  

Како и многумина од нас, Џорџ Орвел го доживувал јануари како месец што треба да се издржи, а не да се ужива. Лесно е да се замисли како се подготвува за студот, мракот, дождот, мразот и силниот ветер. Не само поради неговото кревко здравје, кое со години било нарушено од респираторни проблеми, туку и затоа што јануари кај луѓето често буди став на инает и отпор - дека ќе се истрае, до пролет. 

Една од последните мисии на „Аполо“ до Месечината понела и нешто невообичаено – семиња од дрвја. Тие подоцна биле вратени на Земјата и засадени, но денес за голем дел од тие „вселенски“ растенија не се знае каде завршиле. НАСА и волонтери составуваат список и ги обележуваат ваквите вселенски патници. 

Двајца полски лекари за време на Втората светска војна исценирале епидемија на тифус. Со инјектирање безопасни, мртви бактерии од видот протеус, кај здрав човек можело да се предизвика позитивен резултат на тестот, идентичен со оној кај вистинска инфекција. Ова значело дека на хартија, според германските лаборатории, пациентите биле „заразени“, иако во реалноста биле целосно здрави. Лекарите сфатиле дека ова откритие може да се искористи како оружје против окупаторот.

Швајцарскиот автор кој со своите книги за „античките астронаути“ го одбележа популарното разбирање на историјата, религијата и вонземскиот живот во втората половина на 20 век, почина на 90-годишна возраст. За милиони читатели ширум светот, тој беше симбол на една смела и контроверзна идеја: дека боговите од старите митологии всушност биле посетители од други планети.

„Во еден вид морничава едноставност го отстрануваме органот, а ја бараме функцијата. Создаваме луѓе без гради, а од нив очекуваме доблест и иницијатива. Ѝ се потсмеваме на честа, а потоа сме згрозени кога ќе откриеме предавници меѓу нас. Кастрираме, па им наредуваме на кастратите да бидат плодни.“

Ако барате историска личност што изгледа како да излегла од „Палп фикшн“, тогаш Персиецот Митридат Шести е вистинскиот избор. Тој бил крал на Понт (во денешна Турција) и важи за еден од најлукавите и најопасни противници со кои некогаш се соочила Римската империја. Според легендата, (по нашки) Митре со години намерно внесувал мали, нефатални дози отрови за да го навикне своето тело и да стане имун на нив. Спојлер: кога решил да се убива, токму овој имунитет не му го дозволил тој луксуз.

Во средниот век, при изборот на место за манастир, монасите внимавале тој да биде во близина на вода и шума. Ова често го спомнуваат и самите средновековни хроничари. Водата била неопходна за миење, хигиена, пиење, подготовка на мастило и градежен малтер, а дрвото – за градење и, секако, за огрев. 

Секој јануари носи чувство на вртење нова страница. Во канцелариите се појавуваат тазе испечатени календари, на состаноците се отвораат чисти нотеси, а списоците со задачи изгледаат поуредно и поамбициозно. Постои колективна надеж дека овојпат навистина ќе биде поинаку. Но, веќе во февруари, ентузијазмот почнува да стивнува, а многу од тие планери остануваат напола празни. Често ова го припишуваме на недостиг од дисциплина, но психологијата нуди понијансирано објаснување.

Празничниов период е измислен за навраќање на игри што фатиле прашина на полици но и за подарување (или добивање на подарок) нови. Оваа игра за двајца е инспирирана од древен еп, но може да биде за каква и да е битка помеѓу два спротивставени табори. Во случајов Ахајци наспроти Грци, кои се борат за наклонетоста на каприциозните богови. Забелешка: текстот е напишан по загубена партија, бидејќи се играше во тоа.

Во Париз во 1894 излегува збирка еротски песни, за кои се тврдело дека се превод од старогрчки, реконструирани од остатоци најдени на ѕидовите на гробница на Кипар. Поетесата наводно била куртизана и современичка на Сафо. Експертите се навлекле, јавноста почнала да се крши копја околу „скандалозната“ содржина. А Билитис немала гајле, бидејќи всушност била - измислена.

Што да се направи за да се подигне моралот на жители кои тукушто поминале низ траумата на војната? Британија по Втората светска имала решение - алкохол кој делува аристократски, но е достапен за „широките народни маси“.

Ако влезете во нешто што се вика „видео-сала“ во Уганда, веднаш ќе ви го привлече вниманието човек што седи напред, свртен кон публиката. Тој зборува брзо во микрофон, гласно и непрекинато, често целосно го надгласува звукот на самиот филм. Зошто побогу постојано се меша во филмот што луѓето дошле да го гледаат на раат?

Една меѓународна христијанска заедница, основана во Германија во 1920-тите, која промовира колективистички начин на живот инспириран од раното христијанство, веќе сто години се обидува да го искорени озборувањето и да промовира радикална отвореност во комуникацијата. Успешно? Па, не баш.

Новогодишниот концерт на Виенската филхармонија секоја година ни отвора чакри да истражиме некоја тема поврзана со репертоарот. Оваа година нè поттикна композиција од Јозеф Штраус под име „Женско достоинство“. Зошто некој од лозата Штраус би му дал ваков наслов на своја композиција? Тука мора да има нешто...

Напишани се милиони зборови за тоа како да се биде среќен, што е истовремено и благослов и проклетство. Ако сте во потрага по совети, навистина не недостигаат мислења – од психолози, научници, „просветлени“ јавни личности. Но каде среде таа врева да се најде идеалниот рецепт? Бертранд Расел го кажал своето во дело посветено на концептот на среќа и како тој да се достигне пред речиси сто години и тоа е можеби местото од коешто може да се почне.

Новогодишната покана што ја добиле 20 мажи во декември 1853 година била навистина необична. Не само што oчигледно ниту еден од поканетите не требало да ја помине ноќта во придружба на сопругата или партнерката, туку и локацијата била мистериозна и гласела: „Во стомакот на еден игуандон“.

Овој нордиски град и дигитален центар го доживува својот момент под (полноќното) сонце, нудејќи културни и уметнички настани, но и симпатична еклектична доза на апсурд. Културната програма за 2026 година, со буџет од 50 милиони евра, ќе се одвива на 39 локации и има цел да привлече до 2,5 милиони посетители.