Bookbox

Можеби сте забележале дека во Скопје во последно време често се организираат бувљаци или катчиња за размена на облека и други предмети. На еден таков наидовме на обемна книга во дебели корици, која со голема систематичност и интердисциплинарност одбележува 100-годишен јубилеј од првата поставена железничка пруга на територија на Македонија. Тоа што во 2023-та не излегло ново вакво издание, за 150-годишнината, покажува колку нештата се смениле. На полошо.

Српска авторка и патеписец која во 2011 година, на околу четириесетгодишна возраст, го напушта својот дотогашен стабилен живот и тргнува на патување околу светот – со велосипед. Во изминатите повеќе од тринаесет години таа има поминато низ повеќе од 50 земји на неколку континенти. На јутјуб можете да ја најдете под „Циклономад“.

Што значи зборот „дијабетес“?

Иако античките лекари немале пристап до современото знаење за телото и неговите биохемиски процеси, нивната способност за внимателно набљудување често доведувала до изненадувачки точни описи на болестите. Така е и со дијабетесот – состојба која старогрчките лекари ја препознале и опишале со голема прецизност, иако не ги разбирале нејзините вистински причини.

Слоуџамастан - најновата „држава“ во светот

Во свет во кој границите се строго исцртани, а државноста е прашање на политика, историја и моќ, постои и една поинаква „земја“ – создадена од фантазија, хумор и желба за бегство од секојдневието. Слоуџамастан, самопрогласена микродржава во пустината на Калифорнија, е токму таков експеримент.

Наставникот што се претставувал како адмирал (дур не го фатиле)

Во време кога авторитетот често се гради преку титула или униформа, границата меѓу вистината и претставата станува сè понејасна. Приказната за „лажниот адмирал“ звучи како сценарио за сатиричен филм, но всушност открива колку лесно симболите на моќ и престиж можат да создадат илузија што трае со години.

Сигурно ќе ви се верува: зошто онлајн насловите стануваат подолги и понегативни?

Истражувачи од Институтот Макс Планк за човечки развој кои анализирале околу 40 милиони наслови на англиски јазик во тек на две децении заклучиле дека тенденцијата на насловите е да бидат атрактивни за кликање а не да го запазуваат новинарскиот квалитет.

Филмови од рачно пишувани сценарија без мејлови: ново движење на филмаџии - Догма 25

Нов колектив кој на тековниот Кански фестивал излезе со манифест во 10 точки сака да ја реформира современата кинематографија онака како што на времето тоа го правеа Ларс фон Трир и Томас Винтерберг со Догме 95.

Букбокс гледаше: „Мрачен град“ (1998)

Го нарекуваат „најдобриот научно-фантастичен филм што не сте го гледале“. И навистина, филмот на Алекс Пројас е вистинско „ноар“ доживување, како да сте внатре во стрип, ама од оние мрачните.

Кој пее, зло мисли: кога пеењето било забрането

Калвинистичките реформатори во Женева од 16 век ги казнувале луѓето за „неморално“ однесување. На пример за пеење. Кој знае како би им било да знаат дека во моментов во Швајцарија се одвива најголемиот фестивал на песна на Евровизија.

Исто како да сте на Бродвеј: Си-ен-ен ќе ја пренесува во живо претставата на Џорџ Клуни „Добра ноќ и со среќа“

Во март во театарот Винтер гарден во Њујорк, Џорџ Клуни ја постави својата претстава направена според истоимен филм кој го режираше во 2005. Дваесет години подоцна, таа ќе оди на телевизија во историски пренос. Планирајте ја сабота, 7 јуни во 1 наутро. 

„Оскарот“ за храна оди кај Бразилка која ја користи моќта на бактериите

Светската награда за храна се доделува од 1987, а оваа година оди кај микробиолог од Бразил, која пронашла начин како бактериите од почвата да ги зголемуваат приносите.

Колку навистина ги гледаме луѓето?

Девојка што слика по свадби (не фотографира, туку црта) поминува доста време набљудувајќи ги гостите, за да може да ги долови нивните ликови но и нивните карактери. Начинот на кои ги доживува е навистина интересен. 

Евровизија како инструмент на „мека моќ“

Во светот на општествените и хуманистичките науки има необични експертизи, а една од нив е - академски авторитет за Евровизискиот натпревар. За ова еден професор има објавено и книга, која се занимава со историските и политичките елементи на овој медиумски и културолошки феномен.

Баталете ја Атлантида. Сте чуле за Лемурија?

Кога ќе се предложи некаква поделба, во случајов на цела планета Земја, која делува совршено - освен за еден единствен елемент - тогаш оној кој ја креирал посегнува по секакви оправдувања на тој исклучок. Во случајов измислува цел континент, што пак повлекува лавина од фантазмагории, за измислени народи и суштества. 

Сте забележале дека чет-ботовите стануваат сомнително љубезни и ласкави?

„Навистина интелигентно прашање!“. „Благодарност за твојот исклучителен труд на полето на...“. „Не се секирај, со тебе сум“. Вакви комплименти и приврзаност човек не би очекувал ни од друг човек. Има ли скриена агенда зад ваквото однесување на чет-ботовите?

Сакате да си ја поттикнете креативноста? Отселете се.

Не дека ова значи да се отселите од Македонија (иако, зошто да не?). Просто значи дека ако сакате да го постигнете својот најдобар и најкреативен труд, преселбата на ново место – или работењето од повеќе различни места – може да го забрза тој процес. 

Пингвинкубатор: автоматот за книги од 1937

Сер Алан Лејн е човекот кој сакал да ги приближи книгите во мек повез до читателите, и сметал дека една јавна машина од која ќе можат да бидат купени е вистинскиот начин да се стори тоа. 90 години подоцна, можеби е време да се појават и кај нас?

Не е до големината: докторската на Нобеловецот по економија од 28 страници

Во теоријата на игри, некооперативни се такви игри во кои нема надворешни услови или обврзувачки договори кои наметнуваат соработка помеѓу играчите. Но иако е контраинтуитивно, токму овие некооперативни модели можат да се искористат за да поттикнат соработка. Како? Ова го објаснил Нобеловецот Неш во докторат од само 28 страници, со само две библиографски единици. 

Букбокс гледаше: „Натпреварот“ (2025)

Вистинска приказна за остварувањето на сонот на секој учител - неговиот ученик да го надмине во каква и да е вештина, па и во игра. Само што во случајов сонот излегува кошмар. 

Сте слушнале за зависност од јадење риба?

Опсесијата со јадење риба за во старогрчката култура била поврзувана со различни социјални девијации, од прекумерно јадење и коцкање, до раскалашност и нимфоманија.

Близначките кои ги шармирале Орвел и Ками

Во нова книга „Зашеметувачките сестри Паже“, авторката Аријана Банкс, врз основа на ракoписи оставени од нејзините мајка и тетка, разоткрива помалку познати фигури од 20 век. 

Факти наспроти фикција во „Конклава“ - филмот за избор на папата

На Оскарите во март филмот на Едвард Бергер доби осум номинации, вклучително и за најдобар филм, а го освои оној за најдобро прилагодено сценарио. Излезе дека приказната за изборот на нов пoнтиф наскоро ќе стане многу актуелна. Од вчера светот има прилично брзо избран папа. Но што од процедурата е коректно опишано, а што не?

Заборавениот роман што го предвиде хоророт на нацизмот

Англиска авторка на почетокот на 1930-тите доаѓа на гости кај пријатели во Баварија. Целата атмосфера ја опишува во книга која предупредува дека нацизмот кој доаѓа ќе има катастрофални последици. Насловот на книгата е - „Прекршен крст“.

Човечката креативност треба да се заштити како природен ресурс

Како што ВИ го преплавува интернет, а од таму се прелева во „обичниот“ живот, изгледа е дојдено времето да престанат да се заштитуваат споменици на култура, храна и обичаи туку генерален елемент на заштита да стане човечката, природна интелигенција и креативност. 

Ноа Вајл од ХБО серијата „Пит“ три недели бил во Македонија

Ѕвездата на ХБО серијата „Пит“, чие име означува фиктивна болница во Питсбург, односно одделението за итни интервенции, е најпознат по своја претходна улога во серија која одеше цели 15 сезони а исто така се однесуваше на болница и доктори. Тој во склоп на својата хуманитарна работа - поддршка на медицинските работници - во 1999 бил во Македонија.

Папи и внуци: за потеклото на „непотизам“

Кога некој на висока позиција во државна институција ќе почне да вработува свои блиски роднини во истата велиме дека станува збор за „непотизам“. Притоа обично се мисли на братучеди, сватови, кумашини. Ама во коренот на зборот е термин за друг роднински однос кој има своја историска логика.

Најмала веројатност за самоубиство - професори и библиотекари

Работното место игра голема улога во проценката на ризикот од смрт со самоубиство. На пример музичари и работници во нафтената индустрија имаат многу повисоки стапки на самоубиства од остатокот од популацијата. Интересни се оние со најниски стапки, барем во истражуваниот примерок.

Романот „Џејмс“, инспириран од „Хаклбери Фин“, добитник на Пулицеровата награда за проза 2025

Вчера, 5.5., беа соопштени добитниците во бројните категории за високото Пулицерово признание. Помеѓу нив и она за проза, кое оваа година отиде кај Персивал Еверет за замислена приказна за пријателот на Хак Фин од оригиналното дело на Марк Твен.

На 5 мај - Денот на македонскиот јазик: 80 години од првото списание за деца

„Драги другари, пионери“ - вака започнува текстот на списанието број 1 „Пионер“, излезено на 3 јануари 1945. Следењето на периодиката наменета за деца и младинци дава прекрасен историски преглед на воспитните, социјалните, родовите и други аспекти на содржините кои се сметале за соодветни за оваа возраст. А исто така пружа увид во развојот на јазикот.