Од младата новинарка која во 1960-тите почна да ги разобличува условите во кои живеат и работат жените, до коосновачката на списанието Ms. и една од најпрепознатливите личности на феминистичкото движење, Стајнем повеќе од половина век беше гласен застапник на родовата еднаквост. Нејзиниот живот го одбележаа и големи политички победи, но и моменти кога мораше да преиспита дел од сопствените ставови.

Речиси три децении, дел од денешна Калифорнија бил под руска власт. Русите тука изградиле тврдина, православна црква, работилници и земјоделски насади, тргувале со Шпанците и домородното население, а оставиле трага и во развојот на калифорниското производство на вино. Денес, малкумина знаат дека Руската империја некогаш стигнувала до самиот Пацифик.

Понекогаш на јазикот му недостига збор за нешто што сакаме да го кажеме. Тогаш писателот, поетот или дури и обичниот говорител може едноставно да си направи нов. Некои од тие зборови исчезнуваат веднаш, други се задржуваат, а некои, сосема неочекувано, стануваат дел од јазикот.

Некои од големите композитори не ја насочиле својата креативност само кон музиката. Од Бетовен и неговите експерименти со пренос на звукот, преку Бородин како сериозен хемичар, до Хофман со повеќе од 70 патенти и Дафне Орам со машина што ги претворала цртежите во звук – нивната љубопитност понекогаш ги носела директно во светот на науката.

Најстариот филмски фестивал во светот повторно го отвора кругот на големите есенски филмски настани. Од Мартин Мекдона и Роберт Патинсон до Пенелопе Круз, Хавиер Бардем и Џорџ Клуни, 83-то издание на Венеција носи силна конкуренција, големи ѕвезди, документарци со актуелни теми, но и политички спорови.

Понекогаш највпечатливото архитектонско дело не е зграда, туку пат по кој секојдневно се минува. Во Атина постои едно такво место: камените патеки околу Акропол, дело на Димитрис Пикионис, архитект кој повеќе сакал да разговара со пејзажот отколку да му се наметнува. Неговиот живот бил необична мешавина од архитектура, сликарство, поезија и пријателство со еден од најголемите сликари на 20 век, Џорџо де Кирико. За неговиот став кон уметноста, пак, најдобро зборува една анегдота.

Документарецот на Оскаровецот Орландо фон Ајнзидел, кој се прикажуваше на неодамна завршениот Македокс, ја раскажува неверојатната вистинска приказна за индискиот уличен уметник П. К. Маханандија, кој во 1977 година тргнал со стар велосипед од Њу Делхи кон Шведска за повторно да се сретне со жената во која се вљубил. Но зад романтичната авантура се крие и приказна за кастата, самодовербата, случајните средби и добрината на непознати луѓе.

Зборот „спам“ денес го поврзуваме со несакани пораки, но неговото дигитално значење има изненадувачки извор: комичен скеч од 1970 година во кој една група Викинзи упорно го повторува името на конзервирано месо. Ви текнува?

На почетокот на 20 век, научници и филозофи сериозно истражувале телепатија, видовитост и други „натприродни“ способности. Случајот со коњот Паметниот Ханс покажал дека понекогаш не е потребна телепатија за да се добие неверојатен резултат – доволен е несвесен сигнал од самиот истражувач.

Два филма, една вечера и два сосема различни погледи на љубовта, бракот и сексуалноста. Што се случува кога четворица соседи ќе престанат да бидат пристојни? Токму врз оваа навидум едноставна премиса се базираат два филма - оригиналниот шпански и неговата нова, американска преработка. Со сите свои културолошки нијанси, тие (и другите верзии на истиот текст) сепак зборуваат за универзални нешта, препознатливи во сите контексти.

Што ако еден од најважните луѓе во создавањето на Римската империја не бил голем говорник, политички сплеткар или славен владател, туку човек кој претпочитал да гради аквадукти и да се грижи војската да не биде изненадена од атентатори? Токму од таа перспектива нов роман базиран на историски податоци ја раскажува приказната за Марко Випсаниј Агрипа.

Библијата, „Малиот принц“ и книги за спорт: што читал Елвис Присли?

„Кралот на рокенролот“ често се портретира како згоден дечко со преубав глас, но не баш и со некоја јака интелектуална страна. Една од неговите големи страсти било читањето, а неговата лична библиотека открива многу посложена и подлабока страна на неговата личност.

Денес потрагата по живот надвор од Земјата ни изгледа како една од највозбудливите гранки на науката. Но кога во 1950-тите научниците првпат почнале сериозно да размислуваат за неа, едно од најважните прашања било прилично неочекувано: како да стигнеме до другите светови, а притоа самите да не ги загадиме со живот од Земјата?

Партон почина вчера, на 25 август, на 80 години, по кратка битка со ракот. Во некролозите кои и се посветени главно се спомнуваат нејзиниот подем од сиромашното Тенеси до ѕвездите, исклучителната кариера, огромните гради и перики, залагањето за женска самостојност, луцидниот хумор. Но ако треба да се избере еден мал симбол низ кој може да се раскаже нејзината приказна, тоа би можела да биде пеперутката.

Приказната за Џејсон Ардеј, поранешниот професор на Кембриџ кој во август 2026 година беше пронајден мртов, повторно го отвори прашањето за Мари Софи Хингст – германската историчарка и блогерка која во 2019 година се самоуби, откако беше разоткриено дека измислила цела семејна историја поврзана со Холокаустот.

Документарецот на Елена Чемерска, кој премиерно се прикажа во склоп на тековната програма на Македокс, е истовремено многу убав и многу болен. Тој покажува дека понекогаш каменот не е најтрајниот споменик - некои приказни, и покрај сè што ќе ги нагриза, се покажуваат поиздржливи од него.

На древните Олимписки игри победата можела да биде прашање на живот и смрт (а богами за некого и денес е така). Но приказната за Арихион од Фигалија звучи речиси неверојатно дури и за суровите стандарди на античкиот спорт: тој бил прогласен за олимписки победник во моментот кога веќе бил мртов.

Везењето денес можеби изгледа како старомодна домашна вештина, но приказната за оваа техника е многу постара и многу пошаренолика. Со конец, игла и парче ткаенина луѓето со векови создавувале украси, слики и цели визуелни приказни. „Луѓето“, затоа што не секогаш везилките биле само жени.

Што ако најстрашното место на кое можете да се најдете не е напуштена куќа, гробишта или некоја темна шума, туку сосема обичен салон за мебел? Жолти ѕидови, тепих, флуоресцентни светилки, ниски таваници, празни простории што личат една на друга. Токму од таа едноставна, речиси банална слика еден 21-годишен режисер прави филм кој плаши, иако во него не се случува ништо посебно страшно. Само прикажува како функционираат нашите „задни простории“.

На прв поглед, мравјалникот изгледа како хаотичен свет во кој секоја мравка си има своја работа. Но понекогаш, без очигледна причина и без некој да дава наредба, голем дел од колонијата одеднаш се активира. По периодот на интензивно движење повторно следува тишина. Научниците сега имаат ново математичко објаснување за овој необичен ритам. 

Денес е тешко да замислиме дека некогаш не постоел едноставен начин човек сам да се справи со мал пожар. Еден британски капетан од почетокот на деветнаесеттиот век го создал првиот практичен пренослив апарат што по принципот на работа веќе наликувал на современите противпожарни апарати.

Некогашниот дом на легендарниот музичар во Малибу повторно е на продажба, за 28,5 милиони долари. Но, вистинската приказна на имотот не е само во цената и погледот кон Пацификот. Куќата е необична мешавина од калифорнискиот начин на живот, мароканска и мавританска архитектура и рачно изработени детали донесени од различни делови на светот. Ги гледаш сликите и викаш „за-па-па“...

На интернет веќе не е доволно нешто да биде само лошо. Треба да биде „полиестер“. Новиот сленг на генерацијата З се шири низ ТикТок и другите платформи како начин да се опише нешто што изгледа евтино, вештачко, масовно произведено, претерано исполирано или едноставно без душа. 

Пред автомобилите и интернетот, писмата во големите американски градови понекогаш патувале под земја, низ мрежа од пневматски цевки, со помош на поштенски капсули. Оваа необична технологија функционирала повеќе од половина век.