Нова книга на Мајкл Ка-Чи Чук, паметно штелувана да излезе воочи овогодинешното доделување, ја разгледува Нобеловата награда за литература не како едноставен избор на „најдобриот писател“, туку како културен феномен што создава престиж, менува книжевни кариери и влијае врз тоа што воопшто го нарекуваме светска литература. 

Мјузиклот на белгискиот режисер Иво ван Хове ја претвора музиката на Боуви во приказна за љубовта, слободата и надежта во свет во кој власта забранува луѓето да бидат блиски едни со други.

И покрај сите можни дигитални алатки, на официјални состаноци во бројни институции се уште се водат записници и постои институција „записничар“. Но што сè може да исчезне, да се промени или да се додаде во процесот на сведување на неколкучасовен муабет на пар реченици и дали овие записи се релевантен историски документ?

Во неделата на соопштување на годинешните Нобелови награди од различни науки, една недостасува - не постои Нобел за математика. Но постои награда што често се смета за нејзиниот најблизок еквивалент: Абеловата, која секоја година се доделува на математичар за исклучителни научни достигнувања. Нејзината приказна, всушност, започнала уште во 19 век.

Во „Патувањата на Гуливер“, објавени во 1726 година, Џонатан Свифт опишал необична машина што со помош на механички делови произведува текст и им овозможува дури и на најнеуките луѓе да пишуваат книги за наука, поезија, политика и филозофија. Ви асоцира на нешто?

Од медот и шеќерот до молекула 300.000 пати послатка од шеќерот, а потоа и до нешто што можеби воопшто нема вкус – потрагата по најслаткото нешто на Земјата открива дека слаткоста не е толку едноставна колку што изгледа. Таа зависи од јазикот, мозокот, мирисот, видот, па дури и од звукот.

Семејното отуѓување не е феномен на современоста. И пред неколку векови луѓето ги напуштале родителите, децата и браќата и сестрите, а причините биле слични на денешните – љубовни конфликти, несогласувања, пари, брак или едноставно желбата да се избега од семејниот живот.

Големиот научен експеримент од 1940-тите, со кој истражувачите се обиделе да создадат „суперкуче“, на крајот открил нешто сосема поинакво – дека ниту една раса не е природно попаметна од другите и дека развојот на кучето во голема мера зависи од неговото опкружување и раните искуства. Впрочем, исто како и човекот.

Научници развиле мала батерија направена од материјали што можат постепено да се разложат во организмот, а која во иднина би можела да напојува медицински уреди што се голтаат или се вградуваат во телото. Засега технологијата е испитана само кај свињи, но доколку дополнителните истражувања покажат дека е безбедна за луѓето, би можела да се користи за уреди што го следат здравјето, испорачуваат лекови или испраќаат електрични импулси до одредени ткива.

Пред да ја создаде култната серија, Род Серлинг двапати се обидел преку телевизиските драми отворено да зборува за расизмот и предрасудите. Двата пати телевизијата му го променила текстот до непрепознатливост. Токму таа борба подоцна ќе го натера да бара поинаков начин да зборува за општествените проблеми.

Откачениот надреалист со години мечтаел да го запознае човекот чии идеи за соништата, потсвеста и човечката психа силно влијаеле врз неговата уметност. Кога конечно се сретнале во Лондон во 1938 година, средбата не поминала баш онака како што замислувал. Нивниот краток разговор открил нешто неочекувано за тоа како секој од нив го гледал другиот.

Да станам магионичар или да се вработам во ЦИА? Оваа дилема изгледа апсурдно но само на прво читање. Во времето на Студената војна Агенцијата ангажирала професионален магионичар да ги подучува своите агенти на техники на измама, маскирање и незабележливо манипулирање. Прирачникот што долго се сметал за уништен денес е јавно достапен – и открива колку многу шпионската работа понекогаш личела на сценска илузија.

Шведската филмска икона, која почина пред 36 години, повторно се појавува на екран благодарение на ВИ. Но наместо голем филмски камбек, добиваме 99 секунди чудна реклама за - индустриски делови!

Ноќен клуб, диџеј и електронска музика – а наместо танцување, луѓе седат или лежат на подот и читаат книги. Новиот формат на бук рејв ги претвора клубовите во привремени читални и нуди необичен начин да се биде меѓу луѓе без потреба постојано да се разговара.

Додека електричните автомобили денес најчесто ги поврзуваме со Илон Маск, уште во 1970-тите на грчкиот остров Сирос се произведувал еден од првите електрични автомобили наменети за поширока употреба.

Во епизода од Мапет шоу од 1981 година, Кермит е спакуван во гајба на која пишува „жаба“, кај Фози стои „мечка“, а на гајбата на Гонзо пишува едноставно – „што и да е“. И токму тоа е суштината на една од најдолготрајните зафрканции во светот на Мапетите: што е всушност Гонзо?

Пред повеќе од 200 години, огромен кашалот го потопил китоловниот брод „Есекс“ – настан што подоцна го инспирирал „Моби Дик“. Денес, научниците откриваат дека преживеаните можеби биле во право за тоа како китот успеал да уништи брод многукратно поголем од себе: со помош на мистериозниот орган скриен во неговата огромна глава.

Во 1978 година италијанската компанија за производство на буриња ги изгубила сите клиенти. Наместо да ги отпушти мајсторите, решила да ги задржи – и токму тоа подоцна ја спасило.

На отворањето и затворањето на нашите манифестации си има официјална црвена патека, ама стално има и луѓе што гледаат како да „клизнат“ од некој страничен влез за да не привлечат внимание. Можеби барем интуитивно знаат дека стапнувањето врз црвениот тепих не е за смртници, или барем не за секој смртник.

Како искуството од детството, отпорот против нацистите и престојот во затвор ја одвеле Елсе Мари Паѓе до создавањето на првите дански дела на електронска музика.

На претпоследниот ден на Фестивалот на филмска камера во Битола беше прикажан најновиот филм од трилогијата на Павел Павликовски, кој ги вклучува и „Ида“ (2013) и „Студена војна“ (2018). И овој се однесува на повоена Европа и е црно-бел. Но овој пат во фокусот е еден од најголемите германски писатели кои од надвор градел слика на аристократска воздржаност, но чии подоцна објавени дневници укажуваат на приватно длабоко несреќен човек. Овие контрадикции се огледало на длабоко поделената Европа помеѓу Запад и Исток по Втората светска војна. 

Во 1936 година, надреализмот конечно пристигнал во Англија. Голема изложба во Лондон ги собрала Пикасо, Магрит, Дишан, Ернст и други славни имиња, но најголемо внимание привлекол Салвадор Дали – кој на предавањето се појавил во вистински нуркачки костум. Кога почнал да се гуши во него, присутните мислеле дека и тоа е перформанс.

На прв поглед, италијанскиот фашизам и јапонските самураи немаат многу заедничко. Но, токму во периодот кога национализмот и милитаризмот добиваат замав во Европа и Јапонија, италијанските десничарски интелектуалци почнале да гледаат во самурајот идеализиран модел на чест, дисциплина, пожртвуваност и подготвеност за смрт.

Наместо гозба за кралеви, тенка супица, со само едно сирото магдоновче кое лебди осамено на површината. Кадешто останува и приказната за најпознатиот готвач на светот, кој сакаше да живее не во храм, туку во луна парк.