Bookbox

Филозофката која учи чет-бот како да биде „добар“

Аманда Аскел уште на 14 години знаела дека сака да предава филозофија. Но тогаш не можела да претпостави дека нејзиниот единствен „ученик“ ќе биде еден чет-бот со вештачка интелигенција по име Клод.

Психопати не постојат?

Поимот „психопат“ е длабоко вкоренет во популарната култура, во филмовите и трилер-романите. Често го, или ја замислуваме како личност без совест, без емпатија и без емоции – некој што манипулира со другите и е склон кон насилство. Но според современи истражувања во психологијата и филозофијата на науката, луѓето кои ги нарекуваме психопати можеби не припаѓаат на посебна психолошка група, туку се многу различни луѓе со различни проблеми, карактери и животни приказни.

Мираз, чеиз, приќе: кратка историја на еден обичај

Меѓу различните практики поврзани со бракот, еден од најраспространетите низ историјата е миразот. Иако денес во многу општества се смета за застарена или неправедна практика, тој со векови играл важна улога во уредувањето на брачните односи, наследството и економските врски меѓу семејствата. 

„Игри на репликација“ - како да се проверат грешките (или местенките) во научните публикации

Во време кога научните трудови влијаат врз јавни политики, здравствени препораки и образовни системи, се поставува суштинско прашање: колку се стабилни резултатите на кои им веруваме? Таканаречената „криза на репликабилноста“ откри дека значаен дел од истражувањата не ги издржуваат повторните проверки. Наместо да се прифати тоа како скандал, дел од научната заедница почнува да го третира како можност – да се врати науката кон нејзиниот основен принцип: проверливост. 

Наједноставниот јазик во светот со помалку од 150 зборови

Иако современите јазици имаат стотици илјади, па и милиони зборови, понекогаш сепак тешко ја изразуваме „суштината на животот“. Токму затоа вниманието го привлекува Токи Пона – вештачки создаден јазик со околу 137 основни зборови, кој се смета за еден од наједноставните во светот.

Што ако вештачката интелигенција ни открива нешта што не ги разбираме?

Во време кога вештачката интелигенција сè повеќе навлегува во научните истражувања, се поставува клучно прашање: што ако ВИ почне да открива знаење што луѓето не можат да го разберат? Како што шаховските компјутери одамна ги надминаа играчите, така и ВИ-системите би можеле да ја надминат човечката наука – но по цена на разбирливоста. А она што не може да се разбере, колку и да е корисно, не може ни да се примени.

Како еден одгледувач на кокошки станал двоен германско-британски агент

Британското кодно име му било Гарбо. Германците го воделе под Аларик. Бил обичен селанец, кој поттикнат од својата омраза кон фашизмот самиот - без да биде „регрутиран“ од никого - почнал да шпионира за Британците. Одиграл клучна улога во успехот на Ди-деј во текот на Втората светска војна, иако за малку сопругата ќе ги расипела плановите, а со тоа ќе го променела и текот на историјата.

Почина Мајкл Силверблат, човекот што на радио зборуваше со најголемите американски автори

Мајкл Силверблат, долгогодишниот и посветен водител на книжевната емисија „Букворм“ на радио станицата KCRW, почина на 73-годишна возраст. Во текот на повеќе од три децении пред микрофонот, тој ги интервјуираше речиси сите големи имиња на современата книжевност. Поточно, им зборуваше, исто онолку колку што тие му зборуваа нему. 

Зошто медицинските драми се толку привлечни?

„Ургентен центар“, „Доктор Хаус“, „Oва ќе боли“, „Добриот доктор“ или „Д Пит“. На првa, не изгледа особено привлечно да се гледа серија што го следи секојдневието на лекарите: медицински термини, повреди, крв, неизвесност и смрт. Сепак, високата гледаност и долгите сезони на овие серии покажуваат дека публиката е заинтересирана, дури и опседната. Зошто?

Праведно може да се владее само од блиску

Еден индиски мислител, како критика на моделот на британско владеење со неговата земја, развил теорија дека власта, за да има разбирачка за проблемите на луѓето со кои владее, мора да живее меѓу нив и со нив, а не да раководи само преку долгата рака на администрацијата. Неговата клучна порака била едноставна, но радикална: моќта мора да биде видлива, блиска и одговорна.

Кратка, ама богата историја на уапсени британски аристократи

Апсењето на Ендрју Маунтбатен-Виндзор, братот на кралот Чарлс Трети, под сомнение за злоупотреба на службена должност, предизвика изненадување кај многумина. Дел од медиумите го опишаа овој настан како „преседан“. Сепак, историјата покажува дека тоа не е така.

Како да намалиме со „паразитските“ зборови

Малите навики во начинот на кој зборуваме можат значително да влијаат врз тоа како нè доживуваат другите. Но „хмм..“, „значи“, „како“, „буквално“, „знаеш“ и сличните зборови не се негативци какви што често ги претставуваме. Тие не се празни шумови, туку имаат когнитивна и социјална функција. Прашањето е не дали постојат, туку кога и колку ги користиме.

За кого чкрипи селотејпот?

Истражувачи открија дека непријатниот, пискав звук што се јавува кога брзо го одлепуваме селотејпот – сличен на звукот на нокти по табла – настанува поради ударни бранови што ги создаваат микроскопски пукнатини. Звучи како идеален кандидат за Иг Нобел.

2026 - година на Огнениот коњ: меѓу суеверието и историјата

Редок циклус согласно кинескиот хороскоп односно календар, што се повторува на секои 60 години, оваа година повторно се враќа, носејќи со себе стари верувања за „проклетство“, но и симболика на сила, страст и пресврт.

Мисирката и снајперистот: моќните метафори од „Проблемот на трите тела“

Култниот кинески роман ни е следен за читање во книжевниот клуб „Пат кон Истокот“ (сабота, 26 април во 12 часот во „Јадро“), а домаќин ќе биде проф. Игор Радев. Како и секоја добра научна-фантастика, и ова дело е лабораторија за размислување за самата природа на реалноста. Меѓу највознемирувачките идеи во книгата се двете параболични „теории“: онаа со фармерот што ги храни мисирките пред Денот на благодарноста и онаа со снајперистот што пука во ѕид и потоа црта мета околу погодените места. 

Кој е тој режисер „Алан Смити“? - приказната зад најпознатиот филмски псевдоним

Филмските одјавни шпици обично се момент на гордост. Името на крајот од филмот е своевиден печат: „Еве, ова го направив.“ Но што се случува кога проектот излегува толку лош, или толку изменет од продуцентите, што авторот не сака да има никаква врска со него?

Сарказам и саркофаг: кога јазикот „кине месо“

Од духовита (и заЈАДЛИВА) забелешка, до камен што распаѓа тела, зборовите сарказам и саркофаг имаат заеднички, изненадувачки „месест“ корен во старогрчкиот јазик. Нивната етимологија открива колку јазикот знае да биде суров, буквален и сликовит.

„Совршената сосетка“ или документарецот сниман со полициски камери номиниран за Оскар

Со појавата на полициските боди-кам снимки, жанрот „тру крајм“ добива нова визуелна и наративна форма. Наместо реконструкции и интервјуа, пред нас се одвиваат сурови, нефилтрирани сцени од реални интервенции – конфликти, страв, неодлучност и институционални пропусти. Овој пристап отвора прашања не само за индивидуалната вина, туку и за улогата на законите, оружјето и системот на правда во современа Америка, во филм номиниран во жанрот документарец за оваа година. 

Најмалата „планина“ на светот не е планина

Како едно камче стана вирална сензација, а мал град во Австралија гордо ја слави својата навистина најмала планина.

Звучните поштенски марки на Бутан: најмалите винили во светот

Eдно мало будистичко кралство, со помош на авантурист од Америка, создало необични поштенски марки што можат да се пуштат на грамофон.

Што се случувало на првите Оскари?

Првата церемонија на доделувањето на наградите на Академијата во 1929 година траела само 15 минути – без директен пренос, без црвен тепих и без изненадувања.

Вики со трите бакнежи: гласот што ги заведувал и мамел нацистите

Во текот на Втората светска војна, во сенката на фронтовите и бомбардирањата, се водела и тивка психолошка војна. Радиото станало моќно оружје, а гласот на една млада жена се претворил во внимателно конструирана илузија. Зад музиката и романтичните пораки се криела стратегија што требало да внесе сомнеж, страв и несигурност кај непријателот.

Сонот за универзален јазик на слики: дали навистина можеме да комуницираме без зборови?

Од сообраќајните знаци до емоџите, луѓето постојано се обидуваат да создадат универзален јазик на слики што ќе ги надмине јазичните и културните разлики. Но дали симболите навистина можат да бидат разбирливи за сите?

Империјалната историја на пекинезерот

Како модата за мали кинески кучиња станала симбол на британскиот империјален идентитет?