Bookbox

Види го ти Запа!

Некогашниот дом на легендарниот музичар во Малибу повторно е на продажба, за 28,5 милиони долари. Но, вистинската приказна на имотот не е само во цената и погледот кон Пацификот. Куќата е необична мешавина од калифорнискиот начин на живот, мароканска и мавританска архитектура и рачно изработени детали донесени од различни делови на светот. Ги гледаш сликите и викаш „за-па-па“...

Ај не биди „полиестер“

На интернет веќе не е доволно нешто да биде само лошо. Треба да биде „полиестер“. Новиот сленг на генерацијата З се шири низ ТикТок и другите платформи како начин да се опише нешто што изгледа евтино, вештачко, масовно произведено, претерано исполирано или едноставно без душа. 

Пошта под земја: како пневматските цевки испраќале писма со брзина од 56 километри на час

Пред автомобилите и интернетот, писмата во големите американски градови понекогаш патувале под земја, низ мрежа од пневматски цевки, со помош на поштенски капсули. Оваа необична технологија функционирала повеќе од половина век.

Букбокс на Македокс: „Подобро да полудиш во дивината“ (Чешка, Словачка, 2025)

Што се случува кога двајца ќе решат речиси целосно да се повлечат од светот, но сепак не можат да избегаат еден од друг? Токму во тој простор меѓу слободата и зависноста, самотијата и блискоста, се случува документарниот филм „Подобро да полудиш во дивината“ на словачкиот режисер Миро Ремо. За неговото доживување (можеби) е добро да се знаат пар детали однапред.

„Волта“ или моментот во кој романите стануваат интересни

Понекогаш најтешкиот дел од читањето роман е токму почетокот. Приказната не нè влече, ликовите сè уште не ни значат доволно, а страниците се редат бавно. Но потоа, во некој момент, нешто се менува: романот одеднаш станува интересен, сакаме да продолжиме, а читањето од обврска се претвора во задоволство. Авторката Ема Адлер овој пресврт го нарекува „волта“ и смета дека тој е еден од клучните, но недоволно забележани моменти во искуството на читањето.

Првите освојувачи на Олимп го утнале врвот

Со векови Олимп бил повеќе од планина. Во грчката митологија, неговите врвови биле замислувани како дом на боговите, а највисокиот, Митикас, долго време останал недостапен. Дури во август 1913 година, еден грчки ловец и двајца швајцарски истражувачи успеале да стигнат до местото за кое се верувало дека е највисоката точка на планината. Патувањето било тешко, а првиот обид завршил со откритие дека се искачиле на погрешен врв.

Како Хичкок помогнал „мимозата“ да стане омилен утрински коктел

Веројатно поради физичката сличност и к'не табиетот, Хичкок ни личи на Черчил, па бидејќи Черчил пиел виски со сода мислевме дека истото би го правел и славниот режисер. Ама Хичкок сaкал нешто по „лајт“: пенливо вино со сок од портокал. Иако не го измислил коктелот, придонел тој да стане популарен во САД.

Зошто старите Римјани се плашеле од бројот 17

Додека во многу европски земји бројот 13 се смета за несреќен, во Италија суеверието има необична замена: таму бројот 17 со векови предизвикува непријатност. Петок 17-ти се смета за несреќен ден, некои фудбалски клубови избегнуваат натпревари на тој датум, а во одредени хотели може да се случи собата со број 17 воопшто да не постои. Потеклото на ова необично суеверие најверојатно се крие во антички Рим. Денес е 17-ти август, па видете како ќе ви помине денот.

Нов Музеј на балкански хумор во Љубљана - „јебига“ како културен феномен

Во центарот на Љубљана неодамна е отворен необичен музеј посветен на хуморот на поранешна Југославија. Наместо големи историски експонати, посетителите ги пречекуваат манекени со необични реквизити, карикатури и шеги за секојдневниот живот, јазикот, љубовта, политиката и балканскиот менталитет. Зад привидно едноставната идеја стои обид да се покаже дека хуморот со децении бил еден од ретките заеднички јазици на луѓето од просторот на поранешната држава.

Кога познатото одеднаш ни изгледа туѓо: необичниот феномен „жаме ву“

Понекогаш нешто што сме го виделе или направиле безброј пати одеднаш може да ни изгледа необично и сосема непознато. Еден едноставен експеримент тоа добро го покажува: земете лист хартија и напишете го своето име триесетина пати едно по друго. По извесно време, буквите може да почнат да изгледаат чудно, а самото име накратко да го изгуби своето значење. Овој необичен психолошки феномен е познат како „жаме ву“ и претставува своевидна спротивност на многу попознатото „дежа ву“.

Индустријалец, политичар, визионер: кој бил Емерик Блум?

Постојат личности чие значење не може да се смести во една професија или во една област. Таков бил Емерик Блум, инженер, индустријалец, визионер и општествено ангажиран интелектуалец, човек кој верувал дека еден град се гради не само со фабрики, патишта и електрични мрежи, туку и со култура, знаење и јавен живот. Денес најчесто се памети како човекот кој од мал инженерски колектив создал огромен стопански систем, но неговата приказна започнува многу порано, во кругот на млади сараевски уметници и интелектуалци кои во пресрет на Втората светска војна го основале Колегиум Артистикум.

Јанис Варуфакис: Наследниците на Агамемнон се во Силициумската Долина

Во текст објавен на сајтот АнХрд, Варуфакис објаснува зошто не сака да го оценува самиот филм, туку преку некои од темите кај Хомер и Нолан ги разгледува современите прашања за вештачката интелигенција, капитализмот, технологијата, слободата и моќта. Пренесуваме дел од него.

Нова видео игра - „Докажи дека си човек“

Студиото Сансет визитор, познато по тоа што во своите видеоигри обработува општествени и современи проблеми, со новата игра „Докажи дека си човек“ (Prove You’re Human) повторно навлегува во теми поврзани со технологијата, работата и вештачката интелигенција. По наградуваната 1000XResist, која беше инспирирана и од искуствата на тимот за време на пандемијата, овојпат студиото создава психолошки хорор во кој играчот треба да се соочи со вештачка интелигенција која е убедена дека е жива.

Персеиди или кога светецот плаче: метеорскиот дожд кој може да се гледа вечерва

Вечерва, ноќта меѓу 12 и 13 август 2026 година, доколку отидете на повисоко и потемно, со голо око ќе може да го видите метеорскиот дожд, познат под различни имиња во различни култури. И додека паѓаат ѕвездите, да помислите желба.  

Фановите на Хари Потер успеаа да пренасочат кабел вреден 500 милиони евра за да не минува низ фиктивен гроб на лик од книгата

Фановите на „Хари Потер“ успеале да натераат инвеститорите на голем енергетски проект да ја променат трасата на подводен кабел, за тој да не минува низ местото на кое во филмот е погребан домашниот елф Доби. Значи измислен лик, ист таков гроб, а кабелот многу реален. За иронијата да биде поголема, тој сега поминува блиску до исто така прилично реален археолошки наод.

Од каде се инспирирал Бергман за антологиската сцена во „Седмиот печат“?

Еден човек седи пред шаховска табла. Наспроти него не е противник во оклоп, ниту некој старец или крал, туку скелетот на Смртта. Над нив некогаш стоела порака на шведски: „Ти задавам шах-мат“. Сцената е едноставна, речиси иронична, но нејзината порака е безмилосна: без оглед на тоа кој си и колку добро ја играш играта на животот, на крајот противникот секогаш го има последниот потег, без можност за реванш.

Фиктофони или музеј на замислени музички инструменти

Што би се случило кога би постоела органа на која наместо тонови се свират мириси? Или инструмент што ги претвора звуците во бои? А што ако музиката може да се создава само со мисла, со движење на ѕвездите или дури со повлекување на опашките на мачки? Звучи како фантазија, но историјата на музиката е полна со токму вакви необични замисли – некои никогаш не биле реализирани, други навистина биле конструирани, а трети се наоѓаат некаде меѓу измисленото и стварното.

Бафалото од Судан: Димитар Башевски за тоа како било да си новинар пред 50 години

Не толку одамна, да си новинар-репортер од далечни дестинации наликувало на акционен филм, во кој главниот лик требало да се соочи со нешто повеќе од прес конференции, мејлови и соопштенија. Таква е и оваа приказна, за едно известување од Судан, кое е на граница на книжевност - полно сетилни впечатоци и ликови кои не се среќаваат во стерилните вести. Такво е, на граница на фикција, и затоа што до оригиналните материјали сега веќе е речиси невозможно да се дојде. Останува барем фрагменти да се спасат од заборавот.

Додадена уште една нота во најбавната композиција на светот

Во време кога сè се случува сè побрзо, во еден средновековен храм во Германија веќе четврт век се изведува најбавниот музички концерт во светот. Делото на авангардниот композитор Џон Кејџ е замислено да трае неверојатни 639 години, а секоја промена на акорд претставува вистински историски настан што привлекува посетители од целиот свет.

Зошто белото знаме е симбол на предавање?

Белото знаме денес е универзален симбол на предавање, примирје и желба за прекин на борбите. Го гледаме во филмови, книги и историски реконструкции. Неговата употреба датира уште од пред повеќе од две илјади години, а причината поради која токму белата боја станала знак на капитулација е многу попрактична отколку што би се очекувало.

Како Луис Армстронг станал „Сачмо“?

Малкумина музичари оставиле толку длабока трага во историјата на џезот како Луис Армстронг. Освен по виртуозната свирка на труба и препознатливиот глас, тој остана запаметен и по прекарот „Сачмо“, кој со текот на времето стана речиси подеднакво славен како и неговото вистинско име. Зад овој необичен прекар се крие интересна приказна, исполнета со хумор, случајности и духот на Њу Орлеанс.

Од трпезата на Хомер: осврт за Нолановата „Одисеја“ на наша класичарка

Во моментов во светот класичните филолози, благодарение на новата екранизација на древниот еп, ги живеат своите (или ворхоловите) пет минути, кои кој знае кога пак ќе се повторат. Сведочевме дури и јавни препукувања (како она помеѓу преведувачката на „Одисеја“ на англиски Емили Вотсон и писателката Џој Керол Оутс), во кои не изостанаа и политички тонови. Нашата академска средина не е до толку возбудена по ова прашање, но професорката Даниела Тошева од Институтот за класични студии при Филозофскиот факултет се согласи, специјално за Букбокс, да ги пренесе своите впечатоци за филмското дело произлезено од трпезата на Хомер, од која - еве - уште има да се мези.

Од богот Пан до паника

Голем број зборови што секојдневно ги користиме имаат корени во античката митологија. Еден од нив е и зборот „паника“, чија историја нè води до богот Пан – заштитникот на дивата природа, овчарите и планините. Старите Грци верувале дека токму тој е виновен за ненадејниот страв што ги обзема и луѓето и животните, а тоа верување оставило трага и во современиот јазик.

Зошто картографите вметнувале непостоечки градови во своите мапи?

Необична епизода од историјата на картографијата – приказна за измислените населби што картографите намерно ги внесувале на своите карти за да ги заштитат од плагијат, но и за еден „град на хартија“ што со текот на времето навистина станал дел од реалноста.