Тимоти Декстер е една од најнеобичните фигури во американската историја: човек кој, и покрај тоа што бил речиси необразован и често предмет на потсмев, успеал да стане милионер, благодарение на одлуки што на сите други им изгледале целосно апсурдни.

Што навистина нè прави среќни? Ново истражување сугерира дека одговорот не лежи само во задоволството или исполнетоста, туку во нешто што често го земаме здраво за готово – слободата да одлучуваме за сопствениот живот.

Зад историските мисии на човекот во вселената не стојат само инженери и научници, туку и рацете на вешти шивачки и занаетчии. Создавањето на астронаутското одело за програмата Аполо било процес што барал екстремна прецизност, трпение и соработка меѓу различни професии. Она што на прв поглед изгледа како индустриско достигнување, всушност крие приказна за рачна изработка, иновација и неочекувани извори на експертиза.

Ова „нов почеток“ секогаш ни звучи чудно, бидејќи нема „стар почеток“. Но „новоста“ е во цикличноста и обновувањето, чувство кое изгледа не е само симболично туку има длабоки корени во природата, културата, па дури и во нашата физиологија.

Начинот на кој денес зборуваме и размислуваме за заштитата на природата вклучува апстрактни идеи за „Планетата“ и „Околината“. Тие како такви стануваат флоскули, без реално влијание врз нашето однесување. А да пробаме поинаку, со љубов и внимание кон конкретни, мали места околу нас, како вистинска основа за грижа и промена?

Серијата обработува вистинска приказна од Англија, каде што индустриско загадување оставило сериозни последици врз здравјето на луѓето. Особено погодени биле новороденчињата, кај кои се појавиле различни вродени деформитети, што довело до долгогодишна правна битка и историска судска одлука.

Шахот, уште во 19 век, станал прв пример на „игра на далечина“, благодарение на новата технологија – телеграфот. Пред интернетот и дигиталните платформи, токму телеграфските линии им овозможиле на играчите од различни континенти да се натпреваруваат и да создадат нешто што денес би го препознале како рана форма на е-спорт.

Делото „Венецијанска суита“ e едно од најпровокативните и влијателни остварувања на современата концептуална уметност. Во него, француската уметница Софи Кал (1953) ги истражува односите меѓу набљудувачот и набљудуваниот, приватното и јавното, како и тенката линија помеѓу реалноста и фикцијата.

Насловов е можеби збунувачки, но не станува збор за маж што се идентификувал како жена. „Стив“ била пионерка во областа на компјутерскиот софтвер, која од дете бегалец станала една од највлијателните фигури во британската технолошка индустрија. Претставувајќи се како маж.

„Каунтерклоквајз“ е експеримент на психологот Елен Ленгер, првата жена која добила статус на редовен професор по психологија на Харвард. Преку него таа покажала дека нашите уверувања и ставови можат значително да влијаат врз физичкото и менталното здравје, особено врз чувството за тоа колку сме всушност стари.

Нов документарец на Нетфликс истражува една од најконтроверзните и бизарни приказни во современиот шах. Наместо само спортска анализа, филмот се фокусира на медиумската сензација, гласините и конфликтот меѓу двајца шахисти, откривајќи ја и темната страна на овој интелектуален спорт.

Необична и трогателна приказна за едно девојче од Палермо, чието тело речиси еден век останало неверојатно сочувано. Станува збор за спој на родителска љубов, научна вештина и мистерија што со години ги привлекува посетителите и истражувачите.

Како пример за книжевни експерименти во кои дело се пишува без одредена буква обично се спомнува романот на Жорж Перек на француски јазик од 1969. Но тоа, цели 30 години претходно, го направил еден Американец.

Фразата денес најчесто ја користиме кога сакаме да ја намалиме непријатната тишина меѓу непознати луѓе – на состаноци, работилници или дружења. Но зад овој израз стои долга историја која нема врска со игри за запознавање, туку со опасни пловидби, трговија и книжевност од раниот нов век.

Во раниот нов век, кога стаклото почнало да го менува начинот на кој луѓето го гледаат светот - преку леќи, телескопи и микроскопи - се појавува необична психолошка појава: луѓе кои искрено верувале дека нивното тело е направено од стакло. Овој феномен ни открива како менливите историските стравови создаваат метафори преку кои луѓето ја изразуваат својата ранливост - кои за нив додуша се многу повеќе од метафори.

Во време кога „инфлуенсер“ најчесто значи брз и ефемерен дигитален спектакл, појавата на Лук Амадеус Раниери, попознат под неговото „уметничко“ име, делува речиси анахроно. И токму затоа е толку фасцинантна.

„Несопирливиот“ ја раскажува вистинската приказна за борачот Ентони Роблес, роден без десна нога, кој станал национален факултетски првак. Како филм тој запаѓа во стандардната (и помалку излитена) шема на спортски биографии, но е повод да дознаеме за оваа необична животна приказна. 

Српска авторка и патеписец која во 2011 година, на околу четириесетгодишна возраст, го напушта својот дотогашен стабилен живот и тргнува на патување околу светот – со велосипед. Во изминатите повеќе од тринаесет години таа има поминато низ повеќе од 50 земји на неколку континенти. На јутјуб можете да ја најдете под „Циклономад“.

„Му ставија стент“ е честа завршница на кардиолошка интервенција денес. Но зад овој термин стои приказна што започнува во стоматологијата во 19 век, продолжува преку воената хирургија и завршува со револуционерни интервенции во современата медицина.

Иако античките лекари немале пристап до современото знаење за телото и неговите биохемиски процеси, нивната способност за внимателно набљудување често доведувала до изненадувачки точни описи на болестите. Така е и со дијабетесот – состојба која старогрчките лекари ја препознале и опишале со голема прецизност, иако не ги разбирале нејзините вистински причини.

Во свет во кој границите се строго исцртани, а државноста е прашање на политика, историја и моќ, постои и една поинаква „земја“ – создадена од фантазија, хумор и желба за бегство од секојдневието. Слоуџамастан, самопрогласена микродржава во пустината на Калифорнија, е токму таков експеримент.

Во време кога авторитетот често се гради преку титула или униформа, границата меѓу вистината и претставата станува сè понејасна. Приказната за „лажниот адмирал“ звучи како сценарио за сатиричен филм, но всушност открива колку лесно симболите на моќ и престиж можат да создадат илузија што трае со години.

Игра со која пред се ќе се идентификуваат оние во академските кругови. Но корисна и за другите, да видат како им е на првите. Малку хумор и (како и секогаш во хуморот) доза реалност го претвора научниот свет во поле за (не)културен натпревар помеѓу научниците, каде што не победува најпаметниот, туку најцитираниот.

Историјата на автомобилот обично се раскажува како приказна за изуми, машини и машки гении. Но зад еден од клучните пресврти стои Берта Бенц - жена која не само што верувала во идејата за автомобил, туку и ја претворила во реалност на патот. Нејзиното храбро патување во 1888 година не било само авантура, туку момент што засекогаш ја променил перцепцијата за моторното возило.