Bookbox

Електричниот автомобил што бил произведуван на грчки остров многу пред Тесла

Додека електричните автомобили денес најчесто ги поврзуваме со Илон Маск, уште во 1970-тите на грчкиот остров Сирос се произведувал еден од првите електрични автомобили наменети за поширока употреба.

Дилемата што е време да ја расчистиме - што животно е Гонзо од Мапетите?

Во епизода од Мапет шоу од 1981 година, Кермит е спакуван во гајба на која пишува „жаба“, кај Фози стои „мечка“, а на гајбата на Гонзо пишува едноставно – „што и да е“. И токму тоа е суштината на една од најдолготрајните зафрканции во светот на Мапетите: што е всушност Гонзо?

Тајната во главата на китот што може да потопи брод

Пред повеќе од 200 години, огромен кашалот го потопил китоловниот брод „Есекс“ – настан што подоцна го инспирирал „Моби Дик“. Денес, научниците откриваат дека преживеаните можеби биле во право за тоа како китот успеал да уништи брод многукратно поголем од себе: со помош на мистериозниот орган скриен во неговата огромна глава.

Компанијата стара 250 години која преживеала затоа што одбила да отпушта работници

Во 1978 година италијанската компанија за производство на буриња ги изгубила сите клиенти. Наместо да ги отпушти мајсторите, решила да ги задржи – и токму тоа подоцна ја спасило.

Од каде потекнува црвениот тепих?

На отворањето и затворањето на нашите манифестации си има официјална црвена патека, ама стално има и луѓе што гледаат како да „клизнат“ од некој страничен влез за да не привлечат внимание. Можеби барем интуитивно знаат дека стапнувањето врз црвениот тепих не е за смртници, или барем не за секој смртник.

Од затвореничка во логор до пионерка на електронската музика

Како искуството од детството, отпорот против нацистите и престојот во затвор ја одвеле Елсе Мари Паѓе до создавањето на првите дански дела на електронска музика.

Кога Дали држел предавање во нуркачко одело и за малку ќе се загушел

Во 1936 година, надреализмот конечно пристигнал во Англија. Голема изложба во Лондон ги собрала Пикасо, Магрит, Дишан, Ернст и други славни имиња, но најголемо внимание привлекол Салвадор Дали – кој на предавањето се појавил во вистински нуркачки костум. Кога почнал да се гуши во него, присутните мислеле дека и тоа е перформанс.

Зошто италијанските фашисти биле опседнати со самураите?

На прв поглед, италијанскиот фашизам и јапонските самураи немаат многу заедничко. Но, токму во периодот кога национализмот и милитаризмот добиваат замав во Европа и Јапонија, италијанските десничарски интелектуалци почнале да гледаат во самурајот идеализиран модел на чест, дисциплина, пожртвуваност и подготвеност за смрт.

Нетфликс го враќа озлогласениот затворски експеримент на Стенфорд – овојпат како реално шоу

Експериментот на Филип Зимбардо од 1971 година денес се смета за една од најпознатите, но и најспорни психолошки студии. Дали неговото претворање во телевизиска забава ќе ги повтори токму проблемите што го направија контроверзен?

Ако случајно ви затреба - рецепт за колач со кој се откриваат вештерки

Денес „колачот за вештерки“ е само бизарна епизода во големата приказна за судењата во Салем. Но токму неговата необичност добро покажува до каде можат да доведат стравот и уверувањето дека за натприродното може да се најде „доказ“ со сосема обични предмети и постапки – со брашно, урина и едно збунето куче.

Гркинката зад човекот што го откри пеницилинот

Амалија Куцури-Флеминг не била само сопруга на Александар Флеминг: била лекарка, микробиолог и научничка со сопствен придонес кон истражувањето на антибиотиците. 

Колку е всушност голем пеколот?

Како младиот Галилео Галилеј се обидел со математика да ги измери димензиите на пеколот од „Божествената комедија“ – и зошто оваа чудна задача можеби помогнала во развојот на модерната физика?

Од кочии до ВИ: што кога предмет е виновен за смртен случај?

Таканаречените „деоданди“ во англо-саксонското право им давале вредност на предметите што предизвикале смрт, а понекогаш обезбедувале и надомест за семејствата на загинатите. Но во одредувањето кои предмети можат да бидат „виновни“ и кој треба да ја плати отштетата имало интересни нијанси.

Си биле две бактерии, Трпе и Трпана...

Колку често научниците се обидуваат да бидат „цепки“ на конференции? Едно ново истражување покажува дека шегите во научните презентации најчесто не предизвикуваат многу смеење. Но тоа не значи дека е бескорисен во академската средина и во научно-истражувачката работа. Тие покажуваат дека научниците се сепак само луѓе, а и слушателите на тој начин се опуштаат и повеќе ја слушаат презентацијата. 

„Така било пишано“ наспроти „Не се плаче над истурено млеко“

Не е баш секое метафорично и реално истурено млеко „ситница“ ама изреката, која датира од 17 век, сепак поттикнува на акција и е контра фатализмот вграден во нашите изреки на слична тема.

Чарли, Браво: како настанала меѓународната азбука за спелување?

Повеќето од нас ги знаат барем првите неколку зборови: Алфа, Браво, Чарли, а оние што гледале многу воени филмови и Делта, Ехо и Фокстрот. Но колкумина би се сетиле што следува по нив – Кило, Мајк, Сиера? Како овие необични зборови станале начин за да се спелуваат други зборови при комуникација преку воки-токи, радио или други системи каде што Т, на пример, лесно се меша со Д.

Најобразованиот човек на светот?

Некои собираат магнети за на фрижидер. Други запалки или салфетки. А Џејми Битон собира дипломи, и тоа такви до кои и не е баш лесно да се стигне. Дали е тоа идеалот на „најобразованиот“ човек?

Лауреат на „Манаки“ е славен кинематографер кој не сакал да има ништо со филмот

По повеќе од четири децении зад камерата, Дан Лаустсен ни доаѓа како добитник на „Златна камера 300“ за животно дело на Интернационалниот фестивал на филмска камера „Браќа Манаки“ во Битола, кој почнува во сабота, 19.09.. Наградата му припаѓа на човек чија кариера започнала со прилично несериозна причина – сестра му видела оглас во весник – и со човек кој во тој момент тврдел дека филмот воопшто не го интересира.

Нација што забрзано прави дигитален клон од себеси затоа што наскоро ќе исчезне (не, не сме ние)

Тувалу, мала островска држава во Тихиот Океан, се соочува со можноста климатските промени постепено да ја направат нејзината територија ненаселива. Додека жителите се подготвуваат и за можна преселба, земјата презема необичен чекор: создава дигитална копија од своите острови, со надеж дека нејзината територија, култура и колективно сеќавање ќе продолжат да постојат и ако физичката земја исчезне.

Дали и вам времето ви минува сè побрзо?

Изгледа не е само до нас - со кого и да зборуваме, сите како да имаат чувство дека времето забрзува. Деновите, месеците и годините како да се претопуваат едни во други, а ова чувство стана уште поизразено по пандемијата. Сепак, часовникот не се движи побрзо: она што се менува е начинот на кој мозокот го доживува времето. 

Заборавената прва жена-режисерка во светската кинематографија

Вчера, 14.09., во Кинотека имавме ретка прилика да се запознаеме со 13 реставрирани кратки филмови на Алис Ги кои и денес, повеќе од еден век откако се направени, делуваат свежо со изборот на темите и со луцидниот хумор. Нејзиното дело и нејзиниот приватен живот се преплетуваат во приказна којашто исто така може да биде филмска. 

Од зелка и каранфилче до козји бели дробови - кратка историја на мамурлакот

Луѓето со векови се обидувале да ги ублажат последиците од прекумерното пиење, користејќи сè од бадеми, зелка и дуња до повраќање, физичка активност и необични „лекови“. Но современата наука сè уште нема сигурен лек за „денот потоа“.

Мемоарите на канадскиот ѓубреџија-социолог: „Подолу од дното не можеш да паднеш“

Симон Паре-Пупар дваесет години работел како собирач на отпад, откако првично се вработил за да си ги плати студиите. Во своите мемоари го опишува невидливиот свет на луѓето кои секојдневно го собираат отпадот на потрошувачкото општество, но и парадоксалната слобода, гордост и припадност што ги пронашол во професијата која повеќето луѓе ја гледаат со презир.

ПИСА тестирање - зошто се важни и локалните разлики?

Оваа година Шпанија бележи историски најлоши резултати, но затоа пак Мадрид покажува дека една автономна заедница може да постигне значително подобри резултати од националниот просек – па дури и да ги надмине резултатите на некои од најуспешните образовни системи. Зошто?