Bookbox

Во медиумите во САД има помалку од десет професионални книжевни критичари

Во последните години книжевната критика во САД поминува низ значителни промени. Некогаш, класичните рецензии во весници и списанија играа централна улога во книжевниот свет: тие им помагаа на читателите да откриваат нови книги и им даваа насока на дискусиите за литературата. Денес таа улога е значително намалена. Намалувањето на медиумскиот простор за рецензии и промените во начинот на информирање на читателите доведоа до нова, многу пофрагментирана сцена.

Што се тоа „трети места“ и зошто се важни?

Во секојдневниот живот, повеќето луѓе најголем дел од времето го поминуваат на две места – дома и на работа. Но постојат и други простори каде што луѓето се среќаваат, разговараат и се дружат без обврските што ги имаат во домот или на работното место. Овие простори се нарекуваат „трети места“ и според бројни истражувачи тие имаат големо значење за благосостојбата на поединците и за функционирањето на заедницата.

Спрингстин, Вејтс, Џони Деп: големи имиња на албум во чест на Шејн Мекгоуан

Голем број познати музичари и јавни личности ќе учествуваат на нов трибјут-албум посветен на покојниот ирски пејач Шејн Мекгоуан, фронтмен на групата Поугс. На албумот ќе се појават ѕвезди од различни генерации и музички сцени – од американски рок легенди до британски инди бендови и ирски фолк-музичари. Новото издание ќе содржи преработки на неговите песни, а дел од приходите ќе бидат наменети за хуманитарни цели.

Заборавеното сетило во модерната медицина

Во современата медицина редовно се проверуваат сетилата како видот и слухот, но едно од основните сетила речиси никогаш не се тестира – сетилото за мирис. Сè поголем број истражувачи сметаат дека ова е сериозен пропуст, затоа што промените во способноста за мирисање можат да бидат ран показател за низа здравствени проблеми, вклучително и невродегенеративни болести. 

Како географски да мапираш мит?

Во античката култура митологијата и географијата често се преплетувале. Учените и поетите не ги читале епските приказни само како фантастични наративи, туку се обидувале и да ги поврзат со вистински места на картата. Особено голем интерес предизвикувале патувањата на хероите како Одисеј и Јасон. Каде точно се наоѓале нивните рути, дали чудовиштата и островите од еповите можат да се сместат во познатиот свет и како митските приказни се вклопуваат во реалната географија?

Просечната возраст на актерките номинирани за Оскар расте

Долги години во филмската индустрија важеше непишано правило дека најголемите улоги и награди им припаѓаат на помладите актерки. Сепак, статистиките од последните години покажуваат дека работите полека се менуваат. Се појавуваат сè повеќе награди и номинации за актерки во подоцнежна возраст, што отвора прашање дали конечно почнува да исчезнува старосната дискриминација кон жените во Холивуд.

Празна книга како авторски протест против ВИ

Илјадници писатели објавија необична „празна“ книга како протест против користењето на нивните дела за тренирање на вештачка интелигенција без дозвола. Околу 10.000 автори, меѓу кои и Нобеловецот Kaзуо Ишигуро, Филипа Грегори и Ричард Осман, се потпишале во книгата со наслов „Не ја кради оваа книга“. Во неа нема текст – само список со имињата на авторите.

Армагедон како политичка стратегија

Можеме колку сакаме да се кикотиме на бизарната сцена од Белата куќа, кога група евангелисти на чело со „духовната мајка“ на Трамп му праќаат „позитивни енергии“ за победа во најновата војна. Но насмевката закиселува ако се копне подлабоко во симболиката на местото и времето кога се одвива овој „перформанс“ и верските сфаќања на оваа христијанска деноминација, која во моментов изгледа како да не е само духовна декорација, туку и вистинска сила во надворешната политика на САД.

Последниот италијански „вестопејач“

Франко Тринкале, познат по тоа што претвора вистински стории од црните хроники и политички скандали во песни – со особен мерак на тролање на Силвио Берлускони – ја одржува во живот традицијата на тн. „кантасторие“ дури и сега, кога живее во дом за стари.

„Руски куклички“ на животот: старата теорија дека сите идни луѓе веќе постојат

Холандскиот научник Јан Свамердам е заслужен за развојот на идејата за тн. „преформационизам“. Според оваа теорија, сите идни генерации веќе постојат во рамките на еден организам, наредени една во друга како руски куклички. Оваа идеја често се поврзува и со неговите религиозни убедувања.

Лекарката што не молчеше - вистинската приказна зад серијата „Оловните деца“

Полската серија достапна на Нетфликс е драма што лесно може да се изгледа во еден здив, но поради тежината на темата и вистинската приказна на која се темели, можеби е подобро да се гледа во неколку наврати. Шесте епизоди се инспирирани од вистински настани од 1970-тите години во индустрискиот регион Горна Шлезија, во тогашна комунистичка Полска.

Запознајте го тус - новооткриен род цицачи

Научниците неодамна идентификуваа сосема нов род цицачи, наречен „тус“, што претставува ретко и возбудливо откритие во биологијата. Иако постојат околу 6.800 познати видови цицачи, тие не се особено разновидна група ако се споредат со водоземците, птиците или влекачите. Сепак, цицачите се меѓу најистражуваните животни на Земјата – но и меѓу најзагрозените: повеќе од една четвртина од нив се сметаат за ранливи или загрозени.

Филозофката која учи чет-бот како да биде „добар“

Аманда Аскел уште на 14 години знаела дека сака да предава филозофија. Но тогаш не можела да претпостави дека нејзиниот единствен „ученик“ ќе биде еден чет-бот со вештачка интелигенција по име Клод.

Психопати не постојат?

Поимот „психопат“ е длабоко вкоренет во популарната култура, во филмовите и трилер-романите. Често го, или ја замислуваме како личност без совест, без емпатија и без емоции – некој што манипулира со другите и е склон кон насилство. Но според современи истражувања во психологијата и филозофијата на науката, луѓето кои ги нарекуваме психопати можеби не припаѓаат на посебна психолошка група, туку се многу различни луѓе со различни проблеми, карактери и животни приказни.

Мираз, чеиз, приќе: кратка историја на еден обичај

Меѓу различните практики поврзани со бракот, еден од најраспространетите низ историјата е миразот. Иако денес во многу општества се смета за застарена или неправедна практика, тој со векови играл важна улога во уредувањето на брачните односи, наследството и економските врски меѓу семејствата. 

„Игри на репликација“ - како да се проверат грешките (или местенките) во научните публикации

Во време кога научните трудови влијаат врз јавни политики, здравствени препораки и образовни системи, се поставува суштинско прашање: колку се стабилни резултатите на кои им веруваме? Таканаречената „криза на репликабилноста“ откри дека значаен дел од истражувањата не ги издржуваат повторните проверки. Наместо да се прифати тоа како скандал, дел од научната заедница почнува да го третира како можност – да се врати науката кон нејзиниот основен принцип: проверливост. 

Наједноставниот јазик во светот со помалку од 150 зборови

Иако современите јазици имаат стотици илјади, па и милиони зборови, понекогаш сепак тешко ја изразуваме „суштината на животот“. Токму затоа вниманието го привлекува Токи Пона – вештачки создаден јазик со околу 137 основни зборови, кој се смета за еден од наједноставните во светот.

Што ако вештачката интелигенција ни открива нешта што не ги разбираме?

Во време кога вештачката интелигенција сè повеќе навлегува во научните истражувања, се поставува клучно прашање: што ако ВИ почне да открива знаење што луѓето не можат да го разберат? Како што шаховските компјутери одамна ги надминаа играчите, така и ВИ-системите би можеле да ја надминат човечката наука – но по цена на разбирливоста. А она што не може да се разбере, колку и да е корисно, не може ни да се примени.

Како еден одгледувач на кокошки станал двоен германско-британски агент

Британското кодно име му било Гарбо. Германците го воделе под Аларик. Бил обичен селанец, кој поттикнат од својата омраза кон фашизмот самиот - без да биде „регрутиран“ од никого - почнал да шпионира за Британците. Одиграл клучна улога во успехот на Ди-деј во текот на Втората светска војна, иако за малку сопругата ќе ги расипела плановите, а со тоа ќе го променела и текот на историјата.

Почина Мајкл Силверблат, човекот што на радио зборуваше со најголемите американски автори

Мајкл Силверблат, долгогодишниот и посветен водител на книжевната емисија „Букворм“ на радио станицата KCRW, почина на 73-годишна возраст. Во текот на повеќе од три децении пред микрофонот, тој ги интервјуираше речиси сите големи имиња на современата книжевност. Поточно, им зборуваше, исто онолку колку што тие му зборуваа нему. 

Зошто медицинските драми се толку привлечни?

„Ургентен центар“, „Доктор Хаус“, „Oва ќе боли“, „Добриот доктор“ или „Д Пит“. На првa, не изгледа особено привлечно да се гледа серија што го следи секојдневието на лекарите: медицински термини, повреди, крв, неизвесност и смрт. Сепак, високата гледаност и долгите сезони на овие серии покажуваат дека публиката е заинтересирана, дури и опседната. Зошто?

Праведно може да се владее само од блиску

Еден индиски мислител, како критика на моделот на британско владеење со неговата земја, развил теорија дека власта, за да има разбирачка за проблемите на луѓето со кои владее, мора да живее меѓу нив и со нив, а не да раководи само преку долгата рака на администрацијата. Неговата клучна порака била едноставна, но радикална: моќта мора да биде видлива, блиска и одговорна.

Кратка, ама богата историја на уапсени британски аристократи

Апсењето на Ендрју Маунтбатен-Виндзор, братот на кралот Чарлс Трети, под сомнение за злоупотреба на службена должност, предизвика изненадување кај многумина. Дел од медиумите го опишаа овој настан како „преседан“. Сепак, историјата покажува дека тоа не е така.

Како да намалиме со „паразитските“ зборови

Малите навики во начинот на кој зборуваме можат значително да влијаат врз тоа како нè доживуваат другите. Но „хмм..“, „значи“, „како“, „буквално“, „знаеш“ и сличните зборови не се негативци какви што често ги претставуваме. Тие не се празни шумови, туку имаат когнитивна и социјална функција. Прашањето е не дали постојат, туку кога и колку ги користиме.