Bookbox

Една шише фрлено во море, неколку реченици на хартија и милиони километри неизвесност. Пораките во шише одамна се дел од романтичните приказни и филмовите, но зад нив стои и нешто подлабоко - човечката потреба да оставиме трага, да воспоставиме контакт или едноставно да веруваме дека некој, некаде, ќе нè пронајде.

Филмовите инспирирани од античките митови и епови речиси секогаш отвораат прашања за тоа кој има право да ги раскажува и како треба да изгледа нивното современо претставување. Новата филмска адаптација на „Одисеја“ на Кристофер Нолан не е исклучок. Наместо разговорите да се водат околу продукцијата, вниманието се насочи кон едно друго прашање: зошто во приказна што се промовира како грчко културно наследство речиси и да нема грчко присуство?

Од ризницата на древните лажни вести: Александар Македонски и Кипар

Историјата на Александар Maкедонски е исполнета со битки, освојувања и легенди што со векови ја замаглуваат границата меѓу фактите и митот. Колку повеќе растела неговата слава, толку повеќе приказни почнале да се плетат околу неговото име - некои вистинити, некои преувеличени, а некои целосно измислени. Една од нив е и приказната за неговата наводна посета на Кипар и необичното крунисување на сиромашен градинар. 

Diei duri dox: професорот од 60-тите што ги преведувал Битлси на латински

Учењето странски јазици, дури и на наједноставните, не е лесно. Затоа наставниците со години бараат покреативни начини за приближување на јазиците до учениците — преку серии, стрипови, музика и популарна култура. Но што се случува кога станува збор за латинскиот, јазик кој многумина го доживуваат како далечен, строг и „мртов“? Еден британски професор нашол неочекуван одговор: Битлси.

Човекот што го барал изворот на младоста, а ја нашол - Флорида

Ако постои историска награда за најдолговечна легенда, тогаш онаа за изворот на младоста сигурно би била меѓу фаворитите. Со векови луѓето сонуваат за магично место што ќе ги подмлади, а името на Хуан Понсе де Леон речиси неизбежно се појавува секогаш кога ќе се спомне оваа приказна. Но зад митот за вечната младост се крие многу покомплексна и поинтересна личност - војник, истражувач, колонизатор и човек чиј живот бил исполнет со потрага по нови земји, богатство и слава. 

Кога јагленот бил обвинуван за нарушени нерви, ќелавост и паѓање на забите

Отпорот кон јагленот не е некаков новопечен став против фосилните горива, кој во моментов е на стаклени нозе поради можниот недостаток oд гас претстојната зима. Американците му кажале „не“ уште во моментот кога тој пристигнал, во средината на 19 век. Само од малку поинакви причини отколку оние кои вообичаено се наведуваат сега.

Кратка историја на политичките атентати во Јапонија

По убиството на поранешниот јапонски премиер Шинзо Абе многумина се шокираа што тоа се случува во земја која не е позната по политичкото насилство. Но иако во споредба со други бројот на вакви случаи е мал, не е дека ги немало, само што атентаторите ретко користеле огнено оружје. Најчестиот мотив, пак, бил гневот кон локалните политичари кои сакале да шуруваат со странци.

Есеј за откажаните летови

На шалтерот на компанијата две нервозни службенички се обидуваат да вопостават ред и да ни организираат сместување, далеку од аеродромот и од градот. Веќе е полноќ. Некои решаваат да не одат во хотел затоа што не знаат кога и како би се вратиле. Гласно се нафрлаат опции. Летови за Белград, Софија, Приштина. До Виена, па преку Загреб. Дваесет часа со автобус? Когнитивниот апарат ми е прегорен и полека ми станува сеедно и за географија и за воздушен сообраќај.

Го прекинал школувањето за да стане поет - сега доби Филдсов медал за математика

Џун Ха не бил ич заинтересиран за математика до крајот на средно. Кога решавал задачи редовно препишувал од крајот на учебникот. Сега неговите длабоки увиди кои ја поврзувааат комбинаториката и геометријата го доведоа до највисокото признание, еквивалентот на Нобелот за математика.

Aнтонио Боџа - првиот сериски убиец од Милано

Бил пример за добар сосед, посветен работник и хуманитарец. Но едно нешто во врска со Боџа не се вклопувало во ваквиот профил - фактот дека целиот подрум му бил полн со човечки скелети, на луѓе кои тој ги убил.

Букбокс репортажа од Верона: Ромео е мртов, да живее Кејв!

„Ајше и Даут“, „Мариска засекогаш, Миклош“. „Јас и ти“. На ѕидот во близина на таканаречената „Куќа на Јулија“ одамна му е потребно тазе Select All+Delete за да ги собере пораките на заљубените. Тие можеби не се свесни за логиката на ваквата магиска постапка, дека идентификувањето со (фиктивните) Ромео и Јулија можеби и не е најсреќниот план за нивната врска. Но во Верона смртта делува романтично, како Into My Arms на летен дожд среде древна арена. 

„Илегалниот“ аранжман на американската химна на Стравински

Откако емигрирал од својата родна Русија, Стравински добил шанса да предава и да твори во САД. Но откачен каков што бил, ставајќи ја под прашање американската улога во Втората светска војна, решил малку да си поигра со химната. 

Букбокс гледаше: „Човекот што си ја продаде кожата“ (2020)

На моменти филмот кој во 2021 беше номиниран за Оскар делува како пародија, на други како сатира или протест. Впечатокот е дека од приказната можело да се извлече повеќе драматичност и убедливост. Но без оглед на ова, метафорите и критиката се очигледни - луѓето од „третиот свет“ и буквално ја продаваат својата кожа во потрага по подобар живот.

Самоубиство на двајца љубовници - вистинската причина за почетокот на Првата светска војна

Вообичаено е да се смета дека атентатот на надвојводата Франц Фердинанд во 1914 е настанот којшто ја турнал Европа кон војна и ја одредил судбината на Хабсбурговците. Но што ако една друга смрт, 25 години пред овој настан, е вистинската причина за обете последици?

Човекот кој пред еден век го измислил скијањето на вода

Пред 100 години Ралф Самуелсон успешно ги поминал водите на езерото Пепин во Минесота на скии. Така се родил еден од најсаканите водени спортови. 

Едно возење со точак што го инспирирало пронаоѓањето на ЛСД

Во 4:20 попладне на 19 април 1943, еден швајцарски хемичар eкспериментирал со нешто што подоцна ќе стане познато како ЛСД, запаѓајќи во „не многу непријатна интоксицирана состојба, карактеризирана со екстремно стимулирана фантазија“. Бидејќи не бил баш во состојба да си појде дома сам, го замолил својот асистент да му помогне да појдат заедно со точак. Останатото е историја.

„Зошто го мразам чичко ми“ од Вилијам Хитлер

Редок сочуван примерок од американското списание „Лук“ од 4 јули 1939 денес ќе ве чини 950 долари. Зошто? Затоа што содржи статија од шест страници илустрирана со фотографии од Вилијам П. Хитлер, под прилично емотивен наслов. Во неа внукот на фирерот изнесува пикантни детали од приватниот живот на својот чичко.

Дали ни е потребна нова теорија на еволуција?

Нов бран научници тврди дека на моменталната теорија на еволуција ѝ е потребна итна ревизија. Оние кои се „мејнстрим“ ги отфрлаат овие колеги како кариеристи, па дури и (иронично) како „богохулници“. Но овој конфликт може да ја одреди иднината на биологијата.

Рапамицин - приказната за „еликсирот на младоста“ од Велигденските острови

Звучи како приказна од роман, а вклучува микробиолог од Индија, случаен наод во почва на Велигденските острови и откритие на молекула која помага во спречување на растот на клетките на рак и на стареењето. Сето тоа само поради тврдоглавост на еден човек, кој епруветите со прашината ги чувал во својот домашен фрижидер за длабоко, веднаш до сладоледот.

Најчудната граница на светот?

Под „чудна“ се мисли на комплицирана, бидејќи линијата е толку закривена што ако човек вози точак долж неа де е во една држава, де во друга. Оваа граница отсекогаш се наоѓала на крстосницата на историјата. 

Букбокс репортажа: Изложба „Светот на Леонардо“ во Милано

Отворена во 2013, изложбата требаше да биде привремена, но од минатата година прерасна во музеј. Во постојаната поставка се поместени над 200 интерактивни 3Д машини и физички реконструкции на човекот кој не залудно го нарекуваат гениј.

Кога Верди отворил дом за пензионирани музичари

Има убаво име - Каза ди рипосо, или куќа за одмор. Всушност станува збор дом за пензионирани оперски пејачи и музичари во Милано. Го основал Џузепе Верди, а тука се наоѓа и неговиот гроб. Проектот го сметал за свое животно дело, а тука и денес се сместени педесетина возрасни музичари. 

Што значи ако нешто е „веројатно“ или „има шанси“ да се случи?

Некои зборови во колоквијалниот говор се доволно прецизни да искажуваат некаква тенденција. Но истовремено се крајно субјективни, па разликата во интерпретацијата на нивната тежина може да претставува голем проблем. Истражувачите и тука пронашле родови разлики.

Букбокс гледаше: „Капетанот“ (2017)

Неверојатна вистинска приказна за германски дезертер од Втората светска војна, кој по склоп на околности наоѓа капетанска униформа и почнува да глуми oфицер на Луфтвафе. Како што влегува во улогата, така почнува да презема сè порадикални чекори. 

Автобиографија напишана на чаршаф од брачен кревет

Гратчето има нешто над 3000 жители, лоцирано е 43 километри источно од Фиренца и се вика Певе Санто Стефано. Освен што е дел од прекрасната Тоскана, ова гратче не би било познато по ништо посебно доколку тука не се наоѓа една специфична архива. A во неа 9000 дневници и една посебна автобиографија.

Зошто викинзите биле закопувани со друштвени игри

За да имаат со што да се занимаваат на оној свет, викинзите биле закопувани со древна друштвена игра позната како „нефатафел“. Долго време во преводите на сагите таа била погрешно толкувана како шах. 

Операција „Мелено месо“: како една апсурдна измама помогнала во победата на сојузниците во Втората светска војна

Нов филм фрла светлина на помалку позната епизода од Втората светска војна, резултат на сложена измама планирана од Британците, која во секој момент можела да тргне наопаку. Целта била да се отргне вниманието на Германците од планирана инвазија на Сицилија, а наместо тоа, преку шпионски канали, да се пласира доволно убедлив „таен“ план за навлегување во Европа преку Грција. Иако на почеток звучел бизарно, планот успеал да спаси десетици илјади животи и да го промени текот на војната. 

„Борген: моќ и слава“ или политички интриги со вкус на нафта

Политичката драма која прв пат се прикажа во Данска во 2010 имаше три сезони, а во моментов на Нетфликс се прикажува четврта, која додуша оди под засебно име. Уште тогаш, пред дванаесет години, беше јасно дека креаторот Адам Прајс има некаква способност да ги предвиди (или да влијае) врз политичките настани во земјата. Сега некои референци исто така бизарно оддекнуваат, иако не се нужно поврзани со реални настани. 

„За да ослабеш мачкај се со кравји лепешки“ и други бизарни совети од средниот век

Колку и да сакаме да мислиме дека сме понапредни од луѓето во „мрачниот“ среден век, всушност и не сме толку различни. Советите кои тие си ги споделувале и денес имаат еквивалент во рубриките кои обично завршуваат на „дното“.