Новогодишната покана што ја добиле 20 мажи во декември 1853 година била навистина необична. Не само што oчигледно ниту еден од поканетите не требало да ја помине ноќта во придружба на сопругата или партнерката, туку и локацијата била мистериозна и гласела: „Во стомакот на еден игуандон“.

„Временска јамка“ е автономен поджанр во книгите и филмовите кои го истражуваат феноменот на времето, „објективното“ и „субјективното“ - она мерливото и она проживеаното. Серија книги од данска авторка, започната пред да се појави фамозниот „Ден на мрмотот“, се одвива на еден ист датум, 18 ноември. И така тера во дури седум продолженија!

Овој нордиски град и дигитален центар го доживува својот момент под (полноќното) сонце, нудејќи културни и уметнички настани, но и симпатична еклектична доза на апсурд. Културната програма за 2026 година, со буџет од 50 милиони евра, ќе се одвива на 39 локации и има цел да привлече до 2,5 милиони посетители.

Студија што ги истражува врските меѓу нашите еволутивни потреби и чувствата на современите луѓе доаѓа до заклучок што за многумина и не е толку изненадувачки: додека повеќето луѓе се посреќни кога се опкружени со пријатели, оние со повисока интелигенција често се чувствуваат посреќно кога се сами. Просечниот мозок почива на надворешна валидација и племенското здружување за да испушти допамин, но високо развиениот ум си генерира внатрешна, сопствена стимулација.

По нуклеарните тестирања за време на Студената војна, во арктичките региони се појавил сериозен и долгорочен проблем: радиоактивниот цезиум-137 се наталожил во ирвасите и карибуата, што поттикнало децении научни истражувања за нуклеарниот отпад и неговото влијание врз здравјето на луѓето.

Многумина мислат дека осаменоста е проблем на богатите општества, каде што луѓето, трчајќи по пари и успех, ги жртвуваат социјалните врски. Но истражувањата покажуваат дека тоа не е точно. Напротив, западните, индивидуалистички општества – каде што повеќе луѓе живеат сами и религијата има помала улога – во просек се помалку осамени. Ова го покажува нова студија чии резултати ги објавува Економист.

Eдно од најинтересните изданија во годината што изминува е всушност повторено издание на книга од 1980-та. Таа раскажува приказна за 9-годишно дете пронајдено во дивина, кое ќе стане центар на она што подоцна ќе биде наречено „забранет експеримент“ – обид преку него да се реши вечната дилема за односот меѓу природата и воспитувањето: дали човекот се раѓа со вродени способности или е празна табла врз која искуството го испишува карактерот и умот.

„Едно време се разминувавме со брат ми и неговите другари во подрумот, идевме на смени. Ама набргу брат ми ми го „препиша“ и останавме да го 'владееме' сами. Се играа карти, цигари и алкохол секако, се слушаше музика... Не се сеќавам, ама мислам дека не носевме гитари долу. Тапаните на Сале, органата на Трендо, моето старо искрино радио што Стив го преправи у појачало, гитарата јолана што ја купив од Данчо Габорот.“

Поминуваме голем дел од денот приковани пред екрани и најчесто ги занемаруваме сетилата освен видот и слухот. Но тие никогаш не престануваат да работат. Кога сме повнимателни, ги чувствуваме грубите и мазните површини околу нас, напнатоста во рамената, мекоста на лебот под прстите.

Париз веќе речиси два века е познат како „Градот на светлината“, симбол на Просветителството и технолошкиот напредок. Но историјата речиси целосно заборавила една од најнеобичните и најубави примени на светлината во париското општество од крајот на 19 век – електричниот накит.

Повеќето од нас мислат дека храната ја вкусуваме само со јазикот. Но експерименталниот психолог Чарлс Спенс од Оксфорд со децении покажува дека јадењето е целосно мултисензорно искуство: во него учествуваат видот, слухот, допирот, па дури и емоциите. Тој ја објаснува оваа идеја преку т.н. „парадокс на провансалското розе“: виното што на одмор, на плажа и на сонце ни изгледа прекрасно, дома во студена зимска вечер го нема истиот вкус.

Годините минуваат, но едно правило останува - ако имате добра песна за зимските празници, тогаш може да си накривите капа и богами и цел живот да цицате од успехот на истата, осудувајќи ги сиротите трговци и славеници да го слушаат вашиот глас по молови и радио станици. Но вашата песна може да испадне и контроверзна, па наместо да го слави Божик да испадне дека е богохулие.

Подкастите стануваат дел од Златните глобуси, со воведување нова категорија „најдобар подкаст“, што ја одразува нивната сè поголема културна важност. Во САД денес повеќе млади луѓе слушаат подкасти отколку што гледаат класична телевизија, а многу миленијалци би сакале да се сретнат со омилениот подкаст-водител повеќе отколку со филмска или ТВ ѕвезда. 

На списоците на најдобри филмови за годината што изминува, наидовме и на еден кој одамна ни стои на листа. Недела попладне, надвор сиво и тапо, што би било подобро за разонода од филм за грабеж, во случајов на музеј? Трилер, акција, динамични сцени, неизвесност - сето тоа би требало да се подразбира. Или?

Во последните децении сè почесто се појавува идејата дека наместо да живееме во мал број држави, градови и култури што бавно се менуваат, треба да создадеме мноштво нови заедници – од дигитални „држави“, преку експериментални градови, до вистински автономни зони. Така, луѓето не би биле врзани за местото на раѓање, туку би можеле свесно да изберат заедница што одговара на нивните вредности, велат поддржувачите на оваа идеја.

Гладијатори и диктатори, волци и орхидеи се дел од овогодишна листа на најдобри книги од повеќе жанрови, по избор на „Економист“. 

На прв поглед двата филма припаѓаат на различни светови - европска социјална сатира од почетокот на новиот милениум и современа корејска драма родена во доцниот капитализам. Но под таа површина, двата филма поставуваат исто вознемирувачко прашање: што му прави економската несигурност на човекот кога нема друго чаре?

Не сите антиквитети носат возвишена и „чиста“ историја. Некои од нив во себе кријат попровокативно минато, полно со алузии на кадифени завеси, пригушена светлина од свеќи и на ноќен, таен живот. Во случајов станува збор за жетони со кои можеле да се добијат специфични услуги во „градот на светлината“.

Околу филмот на Кјубрик со Том Круз и Никол Кидман се плете цела теорија на заговор. Според неа, тој е всушност предупредување или разобличување на реален педофилски култ меѓу светската елита. Маскираната оргија не е метафора, туку директен приказ на реални настани, а Кјубрик не го довршил своето дело бидејќи бил убиен за филмот да биде скратен и „исчистен“ од најинкриминирачките делови. Некои тврдат дека недостасуваат цели 24 минути.

Навидум ова и не е некоја тема за Букбокс. Ама има врска со социјални мрежи, младинска култура и што е најважно - со чај.

Нуно Гомез Луреиро, нуклеарен научник и професор на ΜΙΤ од Португалија, неодамна беше смртно застрелан во својот дом во близина на Бостон. Додека надлежните се во потрага по можниот сторител, јавноста развива теории - човекот се занимавал со развој на технологии кои би им ги испразниле џебовите на многумина на кои сега им се преполни.

Зимата 1870–1871 година била длабоко трауматичен период за жителите на Париз. Во само неколку месеци градот претрпел повеќе разурнувања отколку во кој било друг конфликт дотогаш, а сепак овој настан речиси исчезнал од колективната меморија. Причините за тоа се разбирливи, особено ако се земе предвид до какви крајности биле доведени луѓето за да преживеат.

Футурологијата, односно практиката на предвидување на иднината, не се состои само во замислување можни сценарија, како што тоа го прават филозофите или писателите на научна фантастика. Футуристите често настапуваат со авторитет, со тврдење дека нивната визија е неизбежна и дека токму тие имаат увид, ресурси или моќ да ја реализираат. Затоа нивните предвидувања често се прифаќаат од влади и корпорации како основа за политики и економски стратегии. Историјата покажува дека оние што ја „поседувале“ иднината, всушност поседувале и значајна форма на моќ.

Нов филм на Џејмс Вандербилт под наслов „Нинберг“ ја раскажува малку познатата приказна за психијатарот кој добивајќи задача да ја процени менталната и душевна состојба на нацистичките водачи пред нивното судење за воени злосторства опсесивно се обидува да го разбере феноменот на злото, истовремено воспоставувајќи сомнително блиска врска со Херман Геринг. Човекот реално постоел и се викал Даглас Кели.