Bookbox

Не толку одамна, да си новинар-репортер од далечни дестинации наликувало на акционен филм, во кој главниот лик требало да се соочи со нешто повеќе од прес конференции, мејлови и соопштенија. Таква е и оваа приказна, за едно известување од Судан, кое е на граница на книжевност - полно сетилни впечатоци и ликови кои не се среќаваат во стерилните вести. Такво е, на граница на фикција, и затоа што до оригиналните материјали сега веќе е речиси невозможно да се дојде. Останува барем фрагменти да се спасат од заборавот.

Во време кога сè се случува сè побрзо, во еден средновековен храм во Германија веќе четврт век се изведува најбавниот музички концерт во светот. Делото на авангардниот композитор Џон Кејџ е замислено да трае неверојатни 639 години, а секоја промена на акорд претставува вистински историски настан што привлекува посетители од целиот свет.

Како Луис Армстронг станал „Сачмо“?

Малкумина музичари оставиле толку длабока трага во историјата на џезот како Луис Армстронг. Освен по виртуозната свирка на труба и препознатливиот глас, тој остана запаметен и по прекарот „Сачмо“, кој со текот на времето стана речиси подеднакво славен како и неговото вистинско име. Зад овој необичен прекар се крие интересна приказна, исполнета со хумор, случајности и духот на Њу Орлеанс.

Од трпезата на Хомер: осврт за Нолановата „Одисеја“ на наша класичарка

Во моментов во светот класичните филолози, благодарение на новата екранизација на древниот еп, ги живеат своите (или ворхоловите) пет минути, кои кој знае кога пак ќе се повторат. Сведочевме дури и јавни препукувања (како она помеѓу преведувачката на „Одисеја“ на англиски Емили Вотсон и писателката Џој Керол Оутс), во кои не изостанаа и политички тонови. Нашата академска средина не е до толку возбудена по ова прашање, но професорката Даниела Тошева од Институтот за класични студии при Филозофскиот факултет се согласи, специјално за Букбокс, да ги пренесе своите впечатоци за филмското дело произлезено од трпезата на Хомер, од која - еве - уште има да се мези.

Од богот Пан до паника

Голем број зборови што секојдневно ги користиме имаат корени во античката митологија. Еден од нив е и зборот „паника“, чија историја нè води до богот Пан – заштитникот на дивата природа, овчарите и планините. Старите Грци верувале дека токму тој е виновен за ненадејниот страв што ги обзема и луѓето и животните, а тоа верување оставило трага и во современиот јазик.

Зошто раката на Наполеон му е секогаш во палтото?

Кога би требало да го имитирате, веројатно првата поза која би ви паднала на памет би била онаа со десната рака пикната во униформата. Но иако изгледа препознатливо „наполеонска“, таа е многу пораспространета.

Оваа година на Виенскиот новогодишен концерт ќе може да се аплаудира преку апликација

Знаете оној момент на маршот Радецки кога диригентот дава сигнал елитната публика во Музикферајн да почне да држи такт, па ги кара ако се многу бучни, а овие па никако да научат? Е, оваа година сето тоа ќе се одвива во празна сала.

„Тапаните на Купидон“: кратка историја на прслукот

Годината која изминува ни помина во знакот на слушањето подкасти и правењето сопствен. Помеѓу најинтересните до кои дојдовме се издвојува еден на историски теми. Ама не онаква историја на „серење мермер“ (цитат од филмот „Амадеус“), туку таква која открива суптилни и често скришни аспекти на животот на обичните луѓе во минатото.

Букбокс избор за филм на годината: „Уште една тура“ (2020)

Мал дисклејмер во форма на аксиома: нема лош филм со Мадс Микелсен. Ама овој е многу повеќе од само посластица за неговите обожаватели. Плус ја содржи филмската сцена на годината.

Јапонскиот војник кој 30 години не признавал капитулација

После „Брејкинг бед“ и „Бетер кол Сол“ мислевме дека веќе нема серија што ќе ни го привлече вниманието. Ама третата сезона на „Фарго“ содржи неочекувани пресврти, и по некоја историска лекција.

Фрази и нови кованици кои ја одбележаа 2020-та

Вообичаено речниците на англиски јазик бираат збор на годината, а тоа се прави и во други говорни контексти (германски, француски). Но Њујорк Тајмс одлучи да одбере неологизми (нови кованици) како и изрази кои се користеле и претходно но сега или се актуелизирале или добиваат ново значење во контекст на пандемиската 2020.

Епидемијата на коњски грип од 19 век која ја парализирала американската економија

Во време кога коњите биле од суштинско значење за економијата на САД меѓу нив почнала да се шири смртоносна болест, која ја закочила целата економија.

Историја на ПЕЗ-бонбоните - некогашни средства за одвикнување од пушење

Еден од детските артефакти кои го преживеаа технолошкиот прогрес во последниве неколку децении се ПЕЗ бонбончињата и оние пластични куклички во кои се ставаат, кои како џубокс исфрлаат по едно. Но тие првично не биле наменети за деца.

Сте слушнале ли за цаконски јазик?

Името му звучи како некој измислен јазик од научно-фантастични филмови. Всушност станува збор за загрозен говор на кој зборуваат уште само 2000 луѓе на Пелопонез.

Од роман за климатски промени до истражување на животински пениси: книги на 2020

Списокот го составивме консултирајќи повеќе сајтови и извори, а се состои од книги на различни теми, од политика до биографии. 

Документарец за еден од ретките преживеани македонски Евреи

По објавувањето на сторијата за шпанскиот дипломат кој спасил 150 македонски Евреи, дознавме за приказната на Соломон Адизес, еден од преживеаните од таа страшна 1943, кога бугарската војска од железничката станица во Скопје испратила повеќе од 7000 Евреи во логорот Треблинка.

Минијатурните насликани „очи“ кои ги разменувале љубовници од 18 век

Биле наречени „очи на љубовниците“ и се разменувале помеѓу парови во Британија во втората половина на 18 век. Од денешна перспектива делуваат троа морничаво, но да се добие ваков подарок значело дека работата е за сериозно.

Како мирисало минатото?

Кога замислуваме некој простор во историјата, на пример градот Скопје, ретко го земаме предвид мирисниот пејзаж. Сигурни сме дека луѓето би зборувале малку поинаку. Облеката секако би им била различна. Но како ли мирисало?

Опстанокот на к’сметлиите

Природната селекција не е единствениот начин на кој еволуираат видовите. Има нешто и во тоа просто да имаш среќа.

„Островот на розата“ (2020)

Филм базиран на вистинска приказна за италијанскиот инженер Џорџо Роса, кој во 1960-тите создал независна држава близу брегот на Италија.

Жената која преживеала две години сама на Арктикот

Кога спасителите конечно ја нашле Ада Блекџек, таа била сама, со мачка по име Викторија. Тие две биле единствените преживеани од петмината заминати на експедиција на остров на Арктикот.

Како дипломат анти-семит спасил 150 македонски Евреи

Хулио Паленсија бил шпански дипломат, верен на режимот на Франко. Иако најпрвин истапувал со анти-семитистички ставови, неговата сопруга го предомислила. Нови докази укажуваат на тоа дека тие спасиле 28 семејства македонски Евреи во моментот кога бугарската „администрација“ требала да ги испрати на последно патување, од скопскиот монопол, до Треблинка. 

Најголемиот вакцинатор на светот за кого никогаш не сте слушнале

Обожавал кокошки, немал влакна на јазикот и комплетно ја променил историјата на здравството. Неговата приказна треба да послужи како инспирација за моменталниот глобален напор за создавање ефикасна и достапна вакцина за ковид-19.

Радијаторот бил измислен како оружје против пандемија?

На преминот од 19 кон 20 век вентилацијата на живеалиштата, како превенција од заразни болести, ги инспирирало инженерите да дизајнираат топлински системи на пареа, кои и денес се користат.

„Кон езерото“ (2019)

Руска серија која е снимена пред пандемијата. А која на морничав начин зборува за ширење на респираторен вирус, од кој масовно се умира.

Наградата за најлош книжевен секс нема да се додели оваа година

Признанието кое традиционално се доделува за „неубедливи, изнасилени, засрамувачки или излишни пасуси од сексуална природа во инаку добри романи“ ќе продолжи да се доделува во 2021 година.

Италијански книжар на точак: „Побрз сум од Амазон“

Лука Сантини пред пандемијата морал да ја затвори својата книжарница. Но одлучил да се бори до крај - импровизирал електричен велосипед со приколка и почнал да продава книги на улица.

536-тата била најлошата година на сите времиња

Ич да не се занесуваме дека 2020 е лоша година, погледнато низ немилосрдната, макроскопска перспектива на досегашната историја. Дури ни 1349, кога бубонската чума збришала пола Европа не е најлоша.

Сараевскиот готвач кој ги предводи карантинските протести во Португалија

Откако избегал од со војната зафатената Босна, Љубомир Станишиќ имал повеќе станици низ Европа. На крај се скрасил во Португалија, каде почнал да добива награди за своето готвење. На неговото мени секогаш има бурек и кравја глава.