„А што е добро Федар,
и што не е добро -
треба ли тоа некого да го прашаме
за да ни каже?"

Платон, Федар или За убавината

Инспирирана од Кјубриковата „Одисеја во вселената", Space Oddity стана позната откако BBC ја искористи како музичка илустрација на директниот пренос од слетувањето на Аполо 11 на месечината, и тоа само неколку дена по нејзиното издавање. И покрај иконичноста на ликот на мејџр Том во популарната култура на 20. век, она што сигурно не го очекувавме е дека овој астронаут, осуден да го мине животот лебдејќи во лимена конзерва некаде во вселената, ќе стане лик од детска сликовница.

Наместо честитка, познатата песна на Ридјард Киплинг, но овој пат прочитана во понаков клуч. Националните вредности се збир од секоја од нашите поединечни доблести. Ако успееме да ги послушаме советите на поетот, и нив да им ги пренесеме на новите генерации, тогаш наша ќе биде Земјата и сè на светот, а најважно од сè - ние ќе бидеме Луѓе, народе мој..

Додека го пишувам ова завршуваат јубилејните, 50. Струшки вечери на поезијата. Не знам дали некој се обидел да процени, преку некаква анкета, истражување или едноставен разговор, дали и колку оваа манифестација повлијаела на животите на Стружани, растени со идејата дека нивниот град е поетска мека, а Струшките вечери автентичен македонски бренд.

„Дисидентството е највисока форма на патриотизам" е изрека која традиционално му се припишува на Томас Џеферсон, иако е најверојатно на современиот американски историчар Хауард Зин.

На издавачите во Македонија не им е лесно. Реалниот пазар на книги е помал од Зелено пазарче, ама густо населен со тезги. Тиражите се мали, печатењето скапо, изворите на дотации во земјата минимални.

„Земете го зборот пеперутка. За да го употребите не е нужно вашиот глас одеднаш да тежи помалку од грам, или да му закачите мали правливи крилца. Не е потребно да измислите сончев ден, или поле со нарциси. Не е неопходно да бидете вљубени, или да сте вљубени во пеперутки. Зборот пеперутка не е вистинска пеперутка. Постои збор, и постои пеперутка. Ако ги помешате овие две работи луѓето ќе имаат право да ви се смеат. Не му придавајте толку значење на зборот. Тој е само податок. Тој не е можност да лебдите, да се извишите, да се спријателите со цветовите, да симболизирате убавина и кршливост, или да имитирате пеперутка. Не ги глумете зборовите. Никогаш немојте да ги глумите."

Леонард Коен, Како да се говори поезија

Има нешто, и историски и актуелно, што од Медитеранот прави митско место. Средиште на земјата, средо-земје и на словенски и на грчки и на латински, лулка на древни цивилизации, почетна точка на големите географски откритија, легло на ренесансата - место кое се памети по изгореници, запарни камп-приколки и тинејџерски летни љубови.

Вести од Србија. Не, не се работи за Ратко Младиќ, спорот СПЦ – МПЦ, или за гостување на некоја силиконеста турбо – мега – ѕвезда, туку за нешто пофино. За книга, на пример. Десет автори на возраст од луди млади години (кој помалку, кој повеќе) на едно место, помеѓу две корици. Меѓу нив и јас и Ѓоко Здравески, преведени на српски.

Додека го пишувам ова на скопскиот плоштад се поставува споменикот на воинот, за кој многумина се колнат дека потсетува на Александар Македонски.

Кога пред изборите слушнав дека се составува листа на потенцијални пратеници предводена од професор по филозофија и од колумнист, искрено се израдував.

Да си бестселер кој се продава во милиони копии, и со месеци да ги заземаш првите места на листите на најпродавани на различни географски широчини, тоа би требало да значи дека твојот автор добро го познава вкусот на „широката читателска публика". Но и дека тој, или неговиот уредник, вешто успеваат да ги прилагодат твојата содржина, стилот и ликовите за тие сепак да не изгледаат преповршно и навредливо за просечната интелигенција на просечниот читател, кој главно се пали на разводнети трактати за смислата на животот, мистерии и многу секс, но сака да верува дека чита „добра литература".

Стотото издание на Букбокс сакавме од патриотски побуди да го посветиме на македонски автор, и тоа таков кој ги поседува квалитетите кои оваа рубрика се обидува да ги промовира – да е непретенциозен но убедлив, опуштен но буден, искрен но не вулгарен, речит, но да знае за доста.

(внимание – некои од опишаните сцени можат да ја вознемират малолетната публика и да предизвикаат мачнина)

„Кептен Бифхарт слушаше со неговите очи, и гледаше со ушите. Чудесен, таен, и длабок, тој беше божествено суштество од највисок ред. Го опишуваше неописивото — да беше коњ ќе беше од оние дивите."
Том Вејтс

Чудно е колку историски „собитија" можат да се зипуваат во седумте дена од еден до друг Букбокс, и да ни создадат чувство дека навистина живееме во време на космички значајни настани и неочекувани пресврти.

Има нешто вознемирувачко во овој краток расказ на Леонид Андреев, руски писател од почетокот на дваесетиот век, особено ако се чита воочи Велигден. Петок е, и во ерусалимското маало во кое живее трговецот Бен-Товит владее голема возбуда.

Да не се даваше во недела во 2, истоимената емисија на Хрватската телевизија може слободно да се вика и „Точно на пладне": Александар Станковиќ, со гарикуперовски израз на шериф-праведник, смирено го прелистува бележникот, секој миг подготвен да повлече.

Додека со пар пријатели седевме во ресторанот на Саемот, конзумирајќи го најдоброто од годинешнава книжевна понуда во вид на поховани тиквички, овчи кашкавал и потпечено лепче, некој раскажа за локален тип кој со своите четириесетина години, полно работно време, деца, жена и куче, досега успеал да напише и издаде единаесет книги, и тоа од подебелите.

Кога се подготвував да зборувам на TEDx, конференција која се одржа во Скопје во октомври 2010, за врската меѓу јазикот и светогледот врз примери на непреводливи зборови, се сетив на оваа книга од Хауард Реинголд.

Најголемата грижа на една пријателка која требаше да се породи на почетокот на март, беше нејзиниот син да не се роди токму на осми. Да си машко, а секоја година да ти го честитаат роденденот со „Среќен ден на жената", веројатно не е многу пријатно, дури ни на ниво на шега.

Гостинката во ова издание на Букбокс ја запознав на необичен начин, полемизирајќи со неа преку медиумите на тема која обете нè засега, високото образование.

Во 1946, по покана на Канцеларијата за воени информации на САД, Рут Бенедикт ја објавува познатата „За хризантемата и мечот", студија посветена на јапонскиот национален карактер.