Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, во средата во Европскиот парламент го одржа својот говор за „Состојбата на Европската Унија“. Оваа сега веќе воспоставена годишна традиција претставува обид на ЕУ да го долови големиот спектакл на обраќањето на американскиот претседател за „Состојбата на Унијата“, кое има далеку поголемо значење.
Контрастот не можеше да биде поизразен. Како прво, претседателот на САД е најмоќната избрана личност во светот, додека претседателот на Европската комисија воопшто не се избира на избори.
Фон дер Лајен – или ВДЛ, како што ја нарекуваат во Брисел – не е позната по харизматичен настап. Но, дури и според нејзините скромни стандарди, вистински подвиг беше да се издржи тој монотон говор од 75 минути. Ги спомна сите омилени фрази од бриселскиот жаргон. Најави нови иницијативи. А сепак, среде сето тоа, таа не понуди никакви вистински одговори за огромните проблеми со кои се соочува блокот, пишува Џејкоб Рејнолдс, шеф за политички прашања во аналитичкиот центар MCC Brussels.
ВДЛ и другите еврократи сносат дел од одговорноста за создавањето на тие проблеми. Денес таа можеби зборува за итна потреба од намалување на бирократските пречки и за заживување на европската индустрија. Но, токму Европската комисија со години ја ширеше регулаторната машинерија на која се жалат европските фирми. Брисел изгради економски модел во кој производството стана потешко, а енергијата поскапа. Единствената индустрија што бележи раст сега е бирократијата.
Како што е вообичаено меѓу европските елити, се чинеше дека ВДЛ покажува жар само кога зборуваше за непријателите на „европското единство“. Ги повика на помош добро познатите плашила: ултранационалистите, антиевропејците, руското мешање и дезинформациите. Нивната цел, рече таа, е да го „разорат нашето европско единство“ бидејќи тие „ги презираат нашите вредности“.
Но, кои се всушност тие вредности на ЕУ? Сомнеж кон демократијата? Регулативи? Единствениот момент кога Европската комисија делува самоуверено е кога нешто регулира. Говорот на ВДЛ не беше исклучок. Таа вети воведување „Закон на ЕУ за децата“, со кој би им се забранил пристапот до интернет на лицата помлади од 13 години. Уште полошо, таа гордо објави дека ќе го „префрли товарот на докажување“ врз онлајн компаниите и платформите – тие сега „ќе мора да ни докажат дека се безбедни“.
Ја промовираше иницијативата „Центар за демократска отпорност“, која очигледно е замислена како центар за команда и контрола наменет за следење на говорот и мешање во изборите. Таа објасни дека овој центар нема да се фокусира само на Русија, туку ќе ги таргетира и „антиевропските сили“ во рамките на ЕУ – во кои веројатно спаѓаат сите групи или партии со какви било умерено популистички или евроскептични ставови. Повторно ја поздрави смената на унгарскиот премиер Виктор Орбан. Дури и се излета дека Унгарија ќе биде наградена за „правилниот избор“, бидејќи ЕУ ќе ѝ одобри „милијарди евра инвестиции“.
Кога говорот не беше злокобен, стануваше надреален. Фон дер Лајен беше очигледно воодушевена што во публиката го гледа миленикот на технократите, канадскиот премиер Марк Карни. Европските елити во последно време се занесени од идејата за сојуз со Канада како противтежа на „големата и лоша“ Америка на Доналд Трамп. Таа отиде дотаму што ѝ понуди на Канада можност да стане „првата придружна членка на ЕУ“. Не беше важно што во ниту еден од договорите на ЕУ не постои категорија како „придружно членство“. Нејзиното објаснување дека „делиме еден океан“ е начин да се надмине фактот дека нуди „разводнета“ форма на членство на земја што не се наоѓа во Европа.
За жал на ВДЛ, коренот на повеќето проблеми за кои таа нема одговор може директно да се лоцира кај ЕУ и Европската комисија. Повеќето од овие прашања произлегуваат од радикалното отуѓување на бриселската елита од европскиот народ (демос) и нејзиниот непријателски однос кон него. Среде говорот на ВДЛ, Politico објави текст со наслов: „Урсула фон дер... кој?“ за новото истражување според кое еден од пет испитаници во Франција изјавиле дека не знаат која е ВДЛ. Ова не изненадува, со оглед на тоа што никој во Европа не беше повикан да гласа за неа како претседател на Комисијата.
Токму овој јаз меѓу Комисијата и обичните луѓе ја движи политичката машинерија на ЕУ. Всушност, поради отсуството на каква било врска со европските граѓани, Комисијата одамна е принудена да создава сопствена, паралелна верзија на општеството. ЕУ троши милијарди за финансирање и креирање на таканаречено европско граѓанско општество – при што средствата наменети за невладини организации и медиуми се очекува да достигнат вртоглави 8,6 милијарди евра во следниот буџет на Унијата.
Еден новинар откри дека во Стразбур имало околу 500 новинари кои го следеле говорот на ВДЛ – и дека „огромното мнозинство“ од нив се „субвенционирани од Европскиот парламент“. Сепак, дури и овие вештачки поддржувани новинари сè повеќе личат на професионални оплакувачи отколку на ефикасни пропагандисти.
По овој бескрајно здодевен и празен говор, тешко беше да се избегне прашањето: која е поентата на Урсула фон дер Лајен? А зад тоа се крие и поголемото, егзистенцијално прашање: која е целта на самата ЕУ? Не е јасно дали некој го знае одговорот, заклучува Рејнолдс.
