Иако националните долгови растат неконтролирано на глобално ниво, од САД и Кина па сè до земјите-членки на ЕУ, постои неочекуван консензус за зголемување на јавниот долг. Погрешното верување дека државата може трајно да ја преземе одговорноста за економијата и за пренатрупаниот систем на социјална помош со својот практично неограничен кредит сега се враќа како бумеранг.
Меѓу проблематичните земји во клубот на должници, Франција е под особено строг надзор. Уште во 2013 година, агенцијата Фич го намали рејтингот на задолженост на Франција од троен А рејтинг на АА+, а сега е на А+. Со задоцнување, и другите две големи агенции за кредитен рејтинг, Moody's и S&P, го намалија рејтингот на Франција во низа негативни оценки.
Овие предупредувања останаа без реакции од Париз. До крајот на годината, земјата ќе достигне долг од 120% од својот БДП, приближувајќи се до нивото од 127% забележано во Грција на почетокот на финансиската криза во 2009 година. Ако Франција продолжи по сегашната патека, веројатно ќе го достигне ова критично ниво до крајот на следната година.
Земјата сè подлабоко тоне во должничката замка, заглавена во превирања и со премиери кои често се менуваат, а се спречени да направат радикален пресврт во фискалната политика поради составот на парламентарното мнозинство. Само плаќањето на каматите за огромниот долг од 3.500 милијарди евра годинава ќе „проголта“ околу 2,8% од БДП, односно приближно 60 милијарди евра.
Минатата година, тогашниот премиер Франсоа Бајру пријави буџетски дефицит од 5,8%, но не успеа во обидот за фискална консолидација. Неговиот наследник Себастиен Лекорну значително ќе потфрли во остварувањето на целта за консолидација од 5%.
Без драстични кратења, Франција ќе ја изгуби контролата врз јавните финансии, предупреди премиерот во јули.
Државниот апарат се шири по инерција. Со официјален удел на државната потрошувачка од 58% и пренадуен систем за социјална заштита, јавниот сектор ги поткопува економските темели неопходни за брза стабилизација на буџетот преку строги реформи и економска либерализација. Како и во Германија, градежниот сектор е во рецесија, а производството се преместува на други локации. Централното планирање, прекумерната регулација и фискалниот притисок од ЕУ го земаат својот данок: приватниот сектор одбива да се прилагоди на политиките и ги намалува своите инвестиции.
Франција и Германија чекорат кон криза на пазарот на трудот. Во текот на една година се укинати 80.000 работни места – но и оваа статистика е искривена, бидејќи француската држава истовремено го зголемува бројот на вработени во јавниот сектор.
Како зајак заслепен од фарови, француските креатори на фискалната политика изгледаат парализирани од суровата реалност на пазарите, кои постојано ги зголемуваат приносите на државните обврзници. На ова се надоврзува и инфлацијата, која нема едноставно да исчезне – во август таа изнесуваше 2,7%. Притисокот врз каматните стапки ќе продолжи да расте, предупредува германскиот економист и коментатор Томас Колбе.
Со оглед на политичкиот ќорсокак, не се возможни мерки за штедење. Згора на тоа, следната година се одржуваат претседателски избори. Единствената преостаната опција веројатно би била финансиска репресија врз граѓаните, односно масовно забрзување на трансферот на богатство од приватниот кон јавниот сектор. Европската централна банка би презела големи количини државни обврзници и со тоа би вбризгала нови пари во оптек, што дополнително би ја поттикнало инфлацијата во еврозоната.
Овој политички пристап би подразбирал контроли на капиталот (на пример, преку дигиталното евро), високи даноци и потиснување на реалните приноси на пазарот на обврзници. За државата, ова веројатно би било најдоброто можно сценарио. Трагично е што ерозијата на слободата, пазарната економија и граѓанското општество изгледа веќе стигнала до оваа точка, забележува Колбе.
******
Види и: Еврозоната е прв кандидат за следната должничка криза
