Најзначајната промена во „Операцијата Чистка“ на премиерот Петер Маѓар е 16-тиот амандман на Уставот, кој доживотно го ограничува на мандатот на премиерот на вкупно осум години, или два изборни циклуси. Ретроактивната важност на мерката очигледно е насочена против Виктор Орбан, кој помина вкупно 20 години на функцијата. Освен што има изразено личен карактер – па од критичарите го доби името Lex Orbán – оваа одредба нема никаква логика. Всушност, речиси ниту една парламентарна демократија, во која извршната власт суштински зависи од парламентарното мнозинство, не воведува ограничување на мандатот за шефот на владата.
Друга одредба, 17-тиот амандман, го ограничува мандатот на пратениците на 12 години. Ниту еден актуелен пратеник од партијата Тиса на Маѓар не е погоден од оваа мерка: таа се однесува само на опозицијата. Законот јасно е насочен против партијата Фидес на Орбан, која е на власт уште од минатиот век и го елиминира кадарот од нејзиното највисоко раководство. Ударот (Lex Fidesz) е подеднакво силен и за политичката левица, бидејќи ги дисквалификува повеќето од нејзините ветерани и го прави прогресивното политичко заживување речиси невозможно.
Впечатлив е начинот на кој новата влада го отстрани претседателот Тамаш Шуљок, чиј мандат требаше да трае до 2029 година. Маѓар направи сè што е можно за да го принуди претседателот да поднесе оставка. Кога Шуљок одби да се повлече, новата влада можеше да покрене постапка за отповикување – единствениот механизам за смена предвиден со Уставот. Маѓар едноставно одлучи да вметне одредба во еден од уставните амандмани која буквално гласи: „Мандатот на актуелниот претседател на Републиката престанува денес“ (Lex Sulyok).
Не беше поштеден ниту правосудниот систем. Амандман воведува задолжителна старосна граница за пензионирање од 70 години за судиите на Уставниот суд, со што ефективно се отстрануваат претседателот и уште тројца судии, а на Маѓар му се дава можност да го промени политичкиот сооднос на силите уште во текот на неговиот прв мандат. Создадена е и Национална канцеларија за „следење и враќање на јавниот имот со кој незаконски управувала или го користела претходната влада“. Ова тело е задолжено за истраги на прекршоци од само една партија – Фидес, надвор од судски и општествен надзор.
Маѓар ги брани овие промени повикувајќи се на „исклучителниот мандат добиен од гласачкото тело“ и опишувајќи ги како „предуслов за обновување на уставната демократија“. Уставните амандмани, всушност, се само дел од многу поширока офанзива, која вклучува запирање на информативната програма на јавните медиуми, затворање на културни институции блиски до Фидес и упад во просториите со сервери за да се запленат базите на податоци.
Фидес ја обвини новата влада за уривање на владеењето на правото, елиминирање на системот на рамнотежа и прогон на опозицијата – во суштина, за создавање токму на авторитарниот режим за кој либералните кругови постојано ја обвинуваа владата на Орбан.
Тиса всушност ги премина црвените линии кои Орбан никогаш не се осмели да ги премине. Ниту една претходна влада никогаш не отстранила актуелен претседател со декрет. Некои потези, иако технички не се незаконски, несомнено ги кршат добро воспоставените уставни принципи – како што е неповредливоста на претседателот.
Нема сомнеж дека мерките на владата на Маѓар претставуваат флагрантно кршење на владеењето на правото, во форма како што е дефинирано од Брисел. Впечатливо е како естаблишментот на ЕУ – кој помина деценија и пол обвинувајќи го Орбан дека е прото-диктатор поради наводно непочитување на владеењето на правото – сега ги наградува многу потешките прекршувања на новата влада, пишува Томас Фази за Unherd.
Всушност, главниот одговор на ЕУ на „Операцијата Чистка“ беше одмрзнувањето на 10 милијарди евра од фондовите за закрепнување по пандемијата, кои Брисел претходно му ги имаше скратено на Орбан.
Ова потврдува дека инсистирањето на Европската комисија на демократија, вредности и владеење на правото е, пред сè, погоден изговор за таргетирање на непослушните влади што се спротивставуваат на растечкиот наднационален авторитет и пошироката политичка агенда на ЕУ.
Кога станува збор за поддршка на сопствените миленици, не постои „црвена линија“ што ЕУ не би ја преминала – вклучително и давањето зелено светло за целосно поништување на избори кога резултатот не е посакуван, како што видовме во Романија во 2024 година. Што се однесува до Унгарија, стратегијата изгледа јасна: ЕУ е решена да ја казни бунтовната членка, осигурувајќи се дека таа никогаш повеќе нема да може да се побуни, додава Фази.
