Во книгата „Тишина: книжевна историја“, авторката Кејт Меклафлин покажува дека во текот на повеќе од 1.200 години, книжевноста не се градела само од кажаното, туку и од премолченото. Без тишината не би постоеле нежните средновековни приспивни песни, напнатите тајни во реалистичните романи или распарчената, немирна форма на модернистичката поезија.
Ако во литературата немаше тишина, многу работи би звучеле сосема поинаку. Јаго во „Отело“ би објаснил точно зошто сака да го уништи Отело. А љубовните сцени кај Д. Х. Лоренс би имале досадно детални објаснувања. Тишината овозможува недореченост, двосмисленост, прецизност и длабочина.
Ако постои почеток на тишината во англиската книжевност, на која авторката се фокусира, тоа е во поемата „Талкачот“ од 9 век, напишана на староанглиски јазик. Во неа, осамен човек плови по студено, сиво море. Не станува збор за целосна безгласност – се слуша дожд, ветер и морски птици – но недостасуваат човечките гласови. Токму таа празнина создава чувство на длабока осаменост. Оваа тишина не е само тага, туку и морална обврска. Таа е знак на зрелост, самоконтрола и внатрешна сила, под влијание на стоицизмот, германската херојска традиција и христијанската аскеза. Во исто време, поемата го отвора и прашањето за внатрешниот глас – тивката мисла што го создава човековото внатрешно јас.
Низ вековите, тишината добива различни облици. Во ренесансната љубовна поезија таа е срамежлива и неизговорена страст. Во романтизмот станува восхит пред возвишеното. Кај Тенисон во „In Memoriam“ е огромна, безгласна тага. Во викторијанскиот роман се појавува како непријатна социјална тишина, но и како длабока емоционална празнина.
Во модернизмот, тишината станува уште потемна – понекогаш дури и застрашувачка, поврзана со распадот на светот и човековата изолација. Подоцна, книжевноста почнува да експериментира и со визуелна, звучна и драмска тишина, каде самото отсуство на зборови станува порака.
Интересно е што уште во 13 век постои дело наречено „Tишина“, напишано на старофранцуски. Во него девојче е воспитувано како момче, бидејќи жените не смееле да наследуваат имот. Така настанува спор меѓу Природата и Воспитувањето – дебата што и денес постои во разговорите за родот и идентитетот. Иако приказната на крајот ја враќа традиционалната улога, текстот лесно прифаќа противречности, со реченици како „тој беше девојка“, покажувајќи дека литературата може да биде многу поотворена од општеството.
Забележувањето на тишината нè прави подобри читатели. Почнуваме да разбираме дека некои работи намерно остануваат неискажани, а дека други едноставно не можат да се кажат. Учиме да го слушаме она што недостасува и да прашуваме кој не добил можност да зборува.
