Турција ја жртвува својата плодна житница за нафтен центар

Во време кога војните ги попречуваат традиционалните извозни рути, Анкара го жртвува последното преостанато јадро на плодниот појас на југот на земјата. Плодната житница Чукурова отстапува место на огромна инфраструктура со петрохемиски комбинати околу стратегиското пристаниште Џејхан, каде што се спојуваат два големи нафтоводи.

Земјата во рамнината Чукурова е толку плодна што дава три жетви годишно. Реки ги напојуваат полињата со памук, пченка, пченица, сончоглед, репка и соја. Влажната и топла клима ги загрева пластениците со домати, банани и авокадо. Почвата богата со минерали овозможува одгледување агруми, кикирики, лимони, маслинки, калинки и лубеници.

Сепак, ова подрачје се испречува на новата рута за транспорт на нафта, пробиена откако војните во Украина и во Иран ги блокираа старите нафтоводи. Изградбата на нафтени и индустриски капацитети веќе расели многумина земјоделци и рибари од Чукурова. Тековното проширување може да ги измени почвата и водните ресурси по што враќањето кон земјоделството би било невозможно.

Во центарот на трансформацијата е Џејхан, едно од најпрометните енергетски пристаништа на Медитеранот. Таму завршуваат два големи нафтовода за сурова нафта: Баку-Тбилиси-Џејхан (BTC), кој се протега од Азербејџан преку Грузија, и Киркук-Џејхан, кој носи нафта од северен Ирак. Во последните месеци, со оглед на тоа што украински беспилотни летала напаѓаат руски нафтоводи, а ирачките танкери со нафта се блокирани во Ормускиот Теснец, турските нафтоводи добија на важност во однос на традиционалните извозни рути.

Алтернативните нафтоводи кон Медитеранот или Црното Море – и постоечките и оние што се планираат – имаат мал капацитет, не се безбедни или се нереалистични за пробивање.

Турција ја удвојува својата нафтена индустрија и четирикратно ги зголемува капацитетите за складирање нафта околу терминалите во Џејхан, за да го достигне вкупниот капацитет на цевководите од 2,7 милиони барели дневно. Се забрзува и издавањето дозволи за проекти поврзани со енергија - вклучувајќи автопати, брза железница, логистички центри и рудници.

Специјалната индустриска зона, која треба да се отвори следната година, ќе има фабрика за полипропилен на DAPEK, вредна 1,7 милијарди долари, фабрика за преработка на водород, магацини за складирање на обичен и течен природен гас, како и пристаништа и товарни терминали. Уште неколку зони ќе бидат поврзани со електрани заради поедноставено управување. Мрежата ќе зафати 7.356 хектари во областите Џејхан и Јумурталик покрај целата нивна крајбрежна линија.

Министерството за индустрија и технологија тврди дека проширувањето ќе отвори 80.000 работни места и ќе ја трансформира Турција од земја низ која само транзитира сурова нафта и која бележи растечки трговски дефицит, во извозник на „конкурентни и одржливи производи со висока додадена вредност“.

Работната сила, која претходно беше претежно земјоделска, сега брзо се трансформира во квалификувана, изјави Емре Каја, инженер за животна средина ангажиран во нафтените проекти.

Садун Болукбаши, кој одгледува мандарини во овоштарник наследен од неговиот дедо во Ерзин, источно од Џејхан, стравува дека земјоделските стопанства ќе пропаднат штом ќе пристигнат петрохемиските погони. Некои индустриски капацитети што веќе работат во областа користат морска вода, но на петрохемиските погони ќе им бидат потребни огромни количества слатка вода. Компанијата DAPEK бара до 200 литри вода во секунда за фазата на изградба на својата фабрика и двојно повеќе за работењето, а планира таа вода да ја црпи од браната Асланташ.

Петрохемиските комбинати го зголемуваат и ризикот од хаварии како што се протекување на хемикалии, експлозии на гас и пожари што би можеле да ги контаминираат почвата и подземните води. Некои фабрики за тешка индустрија во Адана веќе се фатени како испуштаат токсични материи во реката Џејхан и во Медитеранот, труејќи ги полињата низводно и уништувајќи цели популации на риби.

Оваа борба се префрли од еколошка битка во борба за опстанок, вели Болукбаши.

2 октомври 2026 - 13:28