Има четири основни стратегии за решавање на проблемот со недостиг на простор во затворите. Може да се изградат повеќе затвори, да се сместат повеќе луѓе во постојните капацитети, да се престане со изрекување затворски казни за одредени прекршоци или да се намалат казните што затворениците ги издржуваат. Сите можни решенија вклучуваат одредена комбинација од овие четири стратегии.
Британија во изминатите децении експериментираше со комбинација од втората и третата опција. Бројот на затвореници постојано растеше, приближувајќи се до 100% од предвидениот капацитет и се заострија критериумите за изрекување затворски казни. На оние што ги повториле делата сè почесто им се изрекуваа алтернативни мерки, како општо корисна работа или условни казни.
Од 2024 година, се применува и четвртата опција. Новата лабуристичка влада го спушти прагот за автоматско ослободување за одредени видови затвореници од 50% на 40% од отслужената казна. Целта на воведувањето на прагот од 50% во 1991 година беше да се воспостави ред во тогашниот систем, бидејќи судиите немаа јасна претстава колкав дел од изречената казна осудените навистина ќе поминат зад решетки. Претходно затворениците во пракса издржувале приближно една третина од казната.
Спуштањето на прагот на 40% во 2024 година има јасна цел да се ослободи простор во затворите. Очигледно е дека мерката не дава резултати. Од околу 700 места што беа ослободени со масовното отпуштање од затвори на 1 октомври, речиси 300 повторно беа пополнети во рок од една недела – со нови осуденици или со новоотпуштени кои веднаш го прекршиле условниот отпуст. На 13 октомври беа ослободени уште 600 лица.
Во британските затвори нема никој осуден за ситен прекршок што би можел да се санкционира со блага опомена. Зад решетки се или луѓе осудени за сериозни кривични дела, или рецидивисти за кои судија на крајот заклучил дека единственото соодветно решение е затворска казна. Само околу 7% од затворските казни им се изрекуваат на престапници кои се осудени за првпат.
Од септември 2024 година, од оваа шема се исклучени сторителите на сексуални престапи, како и оние што извршиле тешки или семејни насилства, демнење или терористички акти. На почетокот на 2025 година, беа додадени оние кои ги прекршиле наредбите за забрана, луѓе осудени за „одмаздничка порнографија“ и лица со пресуди за убиство изречени во странство.
Планот беше целосно паузиран кога Енди Бернам стана премиер, а потоа беше рестартиран со многу поширок пакет за исклучување, кој опфаќаше речиси сите сериозни кривични дела, од предизвикување смрт поради опасно возење до непристоен напад. Поради ова, во октомври беа пуштени на слобода 1.000 затвореници помалку отколку што се очекуваше.
Во двата брана беа ослободени лица осудени за полесни кривични дела: „професионални“ крадци од продавници, разбојници, ситни дилери на дрога, луѓе што обиваат автомобили, како и насилни хулигани кои сè уште немаат никого убиено. Иако не се на исто ниво со ладнокрвни убијци или сериски педофили, тие им го прават животот неподнослив на луѓето околу нив. Накратко, тоа се луѓе чија неспособност или неподготвеност да го контролираат сопственото однесување е токму причината поради која воопшто ни се потребни полиција, закони и затвори, пишува Крис Бејлис за The Critic.
Постојат низа други проблеми поврзани со изрекувањето на казните, условното ослободување, електронскиот надзор на сторителите, третманот за зависности, како и недостигот од рехабилитација и образование во самите затвори – што би можеле да помогнат во намалувањето на стапката на повторување на кривичните дела.
Дури и ако го занемариме прашањето за благосостојбата на затворениците, пренатрупаните затвори се лоши чувари на правдата; тие многу поверојатно ќе послужат како алатки за корупција, отколку како места за рехабилитација. Ова е особено веројатно кога станува збор за затворската служба – која се соочува со недостиг на кадар, слаба обука и деморализираност – а со која, за жал, засега сме принудени да функционираме, укажува Бејлис.
Заклучува дека барем на краток рок Владата ќе мора да прифати дека нема друга можност освен да дозволи бројот на затвореници да го надмине капацитетот на затворскиот систем, сè додека не се изградат нови затвори.
******
Види и: Немало простор и пари за криминалците па да се помилувале
