Со договор од април 2025 година, Данска издвоила 317 милиони круни (приближно 42,5 милиони евра) за естонска фирма за јавни набавки за да купи артилериска муниција за Украина на меѓународниот пазар. Според истражувањето на Danwatch, 71 милион круни завршиле кај италијанската компанија Datasel лоцирана во Ла Специја, на иста адреса на која е регистрирано застапништво за автомобили од марката „Ауди“.
Ова е сериозна работа. Голем дел од парите од државната каса едноставно испарија. Без оглед на тоа дали ќе бидат вратени или не, потребно е да се разгледаат внатрешните процеси поврзани со данското ревооружување. Станува збор за голема сума пари. Треба да истражиме колкав е всушност проблемот и дали постојат и други слични случаи, вели Фредерик Ваге, професор по управно право на Универзитетот во Јужна Данска.
Во периодот од 2005 до 2024 година, Datasel главно развивала софтверски решенија за цивилни компании и за одбранбената индустрија. Се рекламирала со сцена од видеоиграта „Ace Combat 6“ и со слики на топови и тенкови генерирани со вештачка интелигенција.
Откако во 2024 година била преземена од индискиот конгломерат Neco Defence Munitions, на својата веб-страница почнала да се претставува како добавувач на воена опрема, но останала регистрирана како софтверска компанија и немала дозвола во Италија за производство или трговија со оружје. Дури ни индиската компанија не произведувала артилериски гранати.
Случајот е гротескен. Очигледно немало проверка дали сликите прикажани на веб-страницата биле реални и дали одговараат на производите, изјави Андерс Вистисен од Данската народна партија и побара членови на Владата да бидат сослушани во Парламентот во врска со скандалот.
Кога на 23 април 2025 година данскиот вицепремиер Троелс Лунд Поулсен одобрил исплаќање на милиони круни за програмата за Украина, Естонија веќе имала спорни договори со Datasel. Во август 2024 година, Естонскиот центар за одбранбени инвестиции (RKIK) го потпишал својот прв договор за продажба со Datasel и исплатил аванс од 15 милиони евра од Европскиот мировен фонд. Во октомври 2024 година, RKIK потпишал втор договор со Datasel и уплатил уште еден аванс од 10 милиони евра. Првата пратка купена муниција требало да пристигне во Украина во ноември, но Datasel известила дека доцни поради проблеми.
И покрај ова, кон крајот на 2024 година биле потпишани уште два договори и биле платени нови аванси, со што вкупниот износ достигнал околу 70 милиони евра. Гранатите не пристигнаа и покрај одредбите од договорот, па Естонија го изнесе случајот пред Европскиот арбитражен суд во Стразбур.
Скандалот со јавните набавки резултираше со оставка на естонскиот министер за одбрана Хано Певкур, кој презеде политичка одговорност за сериозните проблеми во одбранбениот сектор. Европското јавно обвинителство сега истражува и можни кривични дела поврзани со естонските договори за јавни набавки. Сè уште не е утврдено постоење на кривично дело.
Сепак, новиот естонски министер за одбрана, Мартин Херем, на почетокот на октомври изјави дека владата разгледува уште еден предлог за спогодба од Datasel.
