Лилјана Смајловиќ

Цензурата штотуку почнува, само сега ја викаат слобода

Зад нас е една деценија демонизирање на поранешниот претседател како лудак, монструм, Аца Шиптар и Аца педер, диктатор и шеф на мафијата кој нема мирно да ја предаде власта на изборите. Како сега со тоа да се прекине тукутака, преку ноќ? Не памтам вакво сладострастие во понижувањето на другите. Не памтам ни вакво отсуство на срам од најниските побуди.

Денес сè ќе беше поинаку, само диктаторот да сакаше да биде диктатор. Да не им честиташе на победниците на изборите со рекордна брзина. Да не ја предаде веднаш власта мирно. Да се обидеше да изврши државен удар, или барем да го планираше. Друга песна ќе се пееше денес. 

Студентите и нивната листа немаше да мора да се мачат како да срочат некаков налог за негово апсење. А одлуката за забрана на неговата партија сама би се напишала! Дури и Александар Бауцал немаше да мора да измислува дека опозицијата не е опозиција сè додека Студентската листа не признае дека е „демократска опозиција“.

Да беше Александар Вучиќ сето она заради што го рушеа десет години, веќе ќе беше во апс.

Да беше „жвалавиот диктатор“ од блокадите, Хитлер од карикатурите на Коракс или силувачот на Србија од карикатурите на Петричиќ, новата влада немаше да мора да го трпи ни еден ден во новиот парламент. Ниту пак таму ќе добиеше нови шанса да „им се згади“ на уште повеќе луѓе, како што Јово Бакиќ го виде неговиот настап во неговата нова улога како шеф на пратеничка група.

Стварно да планираше државен удар, владејачкото мнозинство денес ќе имаше многу полесна работа.

Ќе им беше полесно и на режимските новинари во „новата“ Радио Телевизија на Србија и на медиумите кои и досега ја фаворизираа Студентската листа. Медиумските тупаници на новиот режим секојдневно повикуваат на апсење на опозицијата и затворање на опозициските медиуми, така што деновиве мораа да извадат конструкт за државен удар. Се повикуваат на бајата изјава на поранешната белгиска амбасадорка, иако никој не може директно да ја поврзе со Вучиќ, како и нејзините тврдења со докажливи факти.

Додуша, не беше тешко да се најде некој како Билјана Степановиќ од „Нова економија“, за која отсуството на докази не е пречка да бара поранешниот претседател да биде уапсен „поради намера да предизвика граѓанска војна“. Внимавајте, поради намера! А не „да продолжи да ни истура отров, сега од Собранието на Србија“.

Ќе мора да се потрудат повеќе. Зад нас е една деценија демонизирање на поранешниот претседател како лудак, монструм, Аца Шиптар и Аца педер, диктатор и шеф на мафијата кој нема мирно да ја предаде власта на изборите. Како сега со тоа да се прекине туку-така, преку ноќ? Што сега, кога ја напушти власта како обичен шеф на обична европска држава и кога го призна изборниот пораз со брзина со која престигна многу европски владетели?

Еве што сега: новата влада не го признава неговиот гест како демократски! Па што ако не бил диктатор? Одамна му е наменета судбината на диктатор, а победниците нема да дозволат јавниот наратив да се промени само затоа што мирно ја предал власта.

Можеби сè уште има време да биде обвинет за подмолна опструкција? Забележувам дека пропагандистите на новата влада го користат тој збор како да сме ноември 2000 година, а не 2026 година.

А во ноември 2000 година, објавив уреднички текст во НИН насловен како „Опструкција“ со цитат од Зоран Ѓинѓиќ:

„Дојдоа на власт и го зачуваа менталитетот на опозицијата, станаа ненаситни, како да требаше да проголтаат сè одеднаш, за утре да не биде предоцна... Веднаш помислуваат на чистки, експропријација, тотална кадровска политика. Секој што не е за нив треба да биде отстранет и замолчен, во полицијата, безбедносните служби, компаниите.“

Да бидеме фер, цитатот беше дел од одличната анализа на Зоран Ѓинѓиќ за доаѓањето на власт на опозицијата, а потекнува од 1991 година и не се однесуваше на ДОС - Демократската опозиција на Србија, туку на ДОС - Демократската опозиција на Словенија.

Но не важи само во Франција правилото „Колку повеќе се менува, толку повеќе останува исто“ (Plus ça change, plus c'est la même chose).

И во ноември 2000 година, во јавноста прштеше од закани, уцени, обвинувања и блокади. Можеби и тогаш бев многу остра, многу ме вознемируваше што новата влада покажа голема несигурност во справувањето со новостекнатата моќ. Опструкцијата беше омилен збор на новите лидери, лидерите на ДОС ритуално го повторуваа како да не знаат како да го преведат на српски јазик и како тој збор да ќе ги заштити од нечистите сили што Слободан Милошевиќ наводно сè уште ги имаше. Тие сè уште ширеа омраза кон него. Го претставија поразениот режим како стоглаво чудовиште, а не како нешто што практично се сруши само по себе по објавувањето на резултатите од изборите.  Ме вознемируваше што секој ден покажуваа со прст кон наводните „опструктори“ и „саботери“, припишувајќи им моќ што ја немаа.

Одблиску го видов и падот на комунизмот и падот на Милошевиќ, но ништо не ме подготви за сегашните сцени на одмаздољубивото и неподносливо апсење на директорот на гимназијата „Јовина“ во Нови Сад, со сеирџии од про-студентскиот камп во Нови Сад кои дојдоа да снимаат со своите телефони и да видат дали Радивоје Стојковиќ ќе биде понижен како што беше претходно договорено. Алудирам на сцената кога се снима апсење за кривично дело за кое никој, никогаш и никаде не е уапсен, кога студенти, а очигледно и контролори, им суфлираат на полицајците: „А лисици?“. После тоа полицајците вадат лисици и му ги врзуваат рацете на сјајниот директор на сјајната гимназија, кој се спротивставуваше на политичката употреба на деца.

Ништо не ме подготви ни за дивјачкиот упад во редакцијата на Информер, кој се емитуваше во живо и кој полицијата, без оглед на преносот во живо, го игнорираше речиси еден час. Ден денес, никој не е изведен пред лицето на правдата.

Исто како што ништо од тоа што го видов во 1991 и 2000 година не ме подготви за одмаздољубивото апсење на храбрата градоначалничка на Смедерево, извршено со некаков апсурден изговор откако јавно одби да им поднесе оставка на локалните бандити кои ѝ упаднаа во канцеларија.

Не памтам вакво сладострастие во понижувањето на другите. Не памтам ни вакво отсуство на срам од најниските побуди.

Којзнае, можеби би гледала на сè поинаку ако можев да се преправам дека новите политички владетели ме спасиле од Хитлер, балканскиот касап и лигавиот Шиптар, дека ја спасиле Србија од канџите на убиец, диктатор, мафијаш, автократ, монструм. И дека тоа оправдува сè што прават и правеа.

Но за тоа, некој прво би морал да ми го испере мозокот, да ми ја смени свеста и да ми ја избрише меморијата. Да не можам веќе да се сетам дека сите блокади и сите штрајкови во последните две години беа нелегални.

Веќе да не го памтам палењето на партиските простории и уништувањето на имотот.

Да верувам дека полицијата тепаше учесници на мирни протести, иако гледав во живо како демонстрантите на „мирните протести“ први ја нападнаа полицијата со стапови.

Да не се сетам на моите колеги новинари како водат толпа кон домашните адреси на политичари и колеги новинари.

Да заборавам како помина изборната ноќ и како владејачката партија го призна изборниот триумф на луѓето кои сурово предвидоа дека диктаторот никогаш нема мирно да ја напушти власта.

Да умислам дека немало опозициски медиуми под репресијата на СНС и да се биде слеп за фактот дека вистинската цензура штотуку започнува, само сега ја викаат слобода.

И дека достоинство сега е само збор, и ништо друго.

Лилјана Смајловиќ

20 ноември 2026 - 12:18