Поради сложениот начин на кој функционира Изборниот колеџ, петмина претседатели на САД биле избрани на функцијата без да добијат поддршка од мнозинството гласачи во земјата. Во изминатите три децении, тоа се случило два пати: во 2000 година Џорџ Буш го победи Ал Гор, а во 2016 Трамп ја победи Хилари Клинтон.
Демократите затоа покренаа иницијатива за промена на изборниот систем, но не можат да ја спроведат бидејќи е потребно двотретинско мнозинство во Конгресот за промена на Уставот.
Сега им се отвора заобиколен пат преку механизмот „Меѓудржавен договор за национален избор преку вкупен број гласови“, кој може да се примени без усвојување уставен амандман.
Исходи од неколку изборни трки во сојузните држави ги поставија демократите во позиција да ги контролираат трите столба на власта - двата дома на државното законодавно тело и функцијата гувернер. Овие три институции може да го променат начинот на кој сојузната држава ги делегира електорите во Изборниот колеџ, кој всушност го избира претседателот.
Според член II од Уставот на САД, секоја сојузна држава е должна да назначи „на начин што ќе го одреди нејзиното законодавно тело“ одреден број електори, еднаков на вкупниот број сенатори и претставници што ѝ припаѓаат на таа држава во Конгресот. Токму овие електори потоа гласаат за претседател и потпретседател.
Денес, сите сојузни држави наложуваат нивните електори да гласаат врз основа на резултатите постигнати во соодветната држава за време на претседателските избори. На пример, ако демократски кандидат победи во Калифорнија, сите 54 електори од таа држава гласаат за победникот.
Но, државите што го признаваат „Меѓудржавниот договор за национално гласање на граѓаните“ би можеле да им наложат на електорите да гласаат за претседателскиот кандидат што добил повеќе гласови на национално ниво, а не за тој што победил во конкретната сојузна држава. На пример, ако мнозинството во Калифорнија гласа за демократски кандидат, а мнозинството во САД за републикански, електорите од Калифорнија би го поддржале републиканецот.
Договорот може да стапи на сила само ако го поддржат доволен број сојузни држави кои заедно имаат мнозинство од 270 гласа во Изборниот колеџ. Досега е прифатен од 18 сојузни држави и од Вашингтон Д.Ц., кои заедно имаат 222 гласа. На овие избори демократите веќе обезбедија тројна контрола во Висконсин, Мичиген, Невада и Пенсилванија. Ако и овие сојузни држави се приклучат кон договорот, би бил надминат потребниот минимум за усвојување на правилото.
Останува отворено прашањето дали демократите имаат политичка волја да го сменат системот. Ако прифатат, веќе во 2028 година претседателот на САД би бил избран со мнозинство на вкупниот број гласови.
Анкета на „Economist/YouGov“ спроведена лани покажа дека 56% од Американците би поддржале модел на национално гласање за избор на претседател, а 23% се изјасниле да остане системот со Изборен колеџ.
