Bookbox

Панк и роботи - најочекуваните нови музеи во 2023-та

Помеѓу големите музеи кои ќе бидат отворени оваа година е Големиот египетски музеј кој се гради веќе две децении, но такви кои бидат посветени на вештачката интелигенција, панкот и на пионерите на авијацијата.

Атомска бомба и коски од кокошки: кога всушност почнал антропоценот?

„Антропоцен“ е засега неформална ознака за геолошка епоха, чие датирање се врши согласно почетокот на „значајното човечко влијание врз земјината геологија и екосистеми“. Ок, ама како да се одреди тој момент?

Maсакрот кој довел до тоа мажите на еден мал остров да имаат свој јазик

Една британска експедиција од 19 век довела до истребување на сите мажи од мал остров во Микронезија. По заминувањето на бродот назад во татковината, мал број англиски морнари останале на него и создале дијалект кој децата и жените го разбираат, но самите не го зборуваат.

Што мисли Кејв за песната напишана од Чет Џи-пи-ти која му го имитира стилот?

„Имам крв на ангели на дланките/Имам пеколен оган во очите/Јас сум крал на амбисот/Јас сум владетел на мракот“ - вака гласат стиховите на песна генерирана од вештачка интелигенција во стилот на Кејв (нешто слично како обидот за генерирање поезија во стилот на Блаже Конески). Што мисли Кејв за неа?

Уште еден скандал на Стенфорд: дали претседателот на универзитетот лажирал научни резултати?

Универзитетот Стенфорд, освен што неодамна мораше да го повлече скандалозниот список „забранети зборови“, се најде во небрано поради обвинувања за можно манипулирање на научни слики во неколку статии чиј ко-автор бил неговиот претседател. Најинтересниот момент е целата постапка ја покренало - студентското универзитетско списание.

Вистинската наспрема филмската приказна во „Фабелманови“

Филмот на Спилберг, кој неодамна доби пет Златни глобуси, меѓу кои за најдобар филм од жанрот драма, најдобар режисер и најдобро сценарио, е опишан како „полуавтобиографски“ и е базиран на детството и раната младост на самиот режисер и ко-сценарист. 

Напорот да се стане од кревет и да се остане буден

Соодветно на понеделничкиот старт, есеј кој само навидум е демотивирачки: ако веќе сме укинале или преиначиле нешта кои со милениуми сме ги сметале за такнато-макнато, зошто не би можеле да ја укинеме и апсурдната потреба да губиме време спиејќи, и уште повеќе, мачејќи се да станеме насабајле. Зошто не би лебделе постојано во оној меѓупростор помеѓу јавето и сонот (или обратно), каде со задоволство може да констатираме дека ние не сме (баш) ние?

Филмот кој има доживеано повеќе од 20 адаптации во последниве седум години

Еден италијански филм стана вредно парче интелектуална сопственост. Зошто? Затоа што она што се случува во него со мали адаптации може да биде препознаено во различни култури - од Исланд до Блискиот Исток.

Едноставната грешка што ја прават 16% од нас

Изненадувачки голем број возрасни ги мешаат „лево“ и „десно“, а научниците допрва почнуваат да одгатнуваат зошто. Moжеби и не звучи како нешто загрижувачко, освен ако оној кој не ги разликува страните не е хирург задолжен за вадење на бубрег или ампутација на нога. 

Кога Американците претворале сланина во бомби

Во текот на Втората светска војна, владата на САД ги поттикнувала Американците да го чуваат вишокот маст останато од готвење и да го донираат на армијата за таа од него да прави - експлозиви.

Првата банка која била отворена само за жени

На 26 август 1920, во САД бил изгласан 19-тиот амандман на Уставот, кој прв пат им овозможил на жените да гласаат. Но дури и овој чекор не обезбедил рамноправност - еден од најголемите предизвици на жените од тоа време всушност бил економскиот, односно потребата за контрола над сопствените пари.

Повлечен списокот „штетни зборови“ на Универзитетот Стенфорд

„Иницијатива за елиминација на штетен јазик“ - целта на оваа кампања со морничаво име е на компјутерскиот оддел на Стенфорд е замена на наводно расистичка и друг вид несоодветна терминологија во официјалната преписка. Го замислуваме Орвел како коментира - „алал вера“. 

Јасуке - првиот црн самурај

Во доцниот 16 век, енигматичен воин се борел за својот феудален господар. И покрај недостатокот на поконкретни податоци за неговиот живот тој до денес останал поп-културна инспирација. Нему му е посветена нова аниме серија на Нетфликс.

Кој е вистинскиот автор зад мемоарите на принцот Хари?

Малку е да се каже дека книжевна (?) тема број еден на почетокот на 2023 е автобиографијата на принцот Хари, особено (и разбирливо) во Британија, каде книжарници отвораа и на полноќ за да излезат во пресрет на љубопитните читатели. Нам не ни е толку интересна содржината на книгата, туку нејзиниот гоуст-рајтер.

За оние кои немале такво искуство: напорното мислење истоштува

Физичката работа често знае да биде напорна. Но она што многумина кои денот го завршуваат испотени и физички исцедени не можат да го разберат, е дека менталниот труд исто така уморува. Причините за второто до сега беа малку истражени, но сега има теорија која изгледа како да држи вода.

Историјата на „ме боли“

Медицината има свои ограничувања на толкувањата на болката како искуство чии извори се често повеќекратни или мистериозно неодредени. За да ја разбереме, потребни ни се историјата, филозофијата и уметноста.

Многу пред „сув јануари“ - мексиканската традиција на (привремено) непиење алкохол

Последниве неколку години на социјалните мрежи се одвива кампања за јануарско „постење“ од алкохол (#DryJanuary), веројатно како начин организмот да се одмори од она што му се случувало за време на празниците. Но во Мексико таквата традиција е многу постара, не е врзана за конкретен период од годината и иако има врска со христијанството, не секој кој учествува(л) бил религиозен.

Писателката што ја лажираше сопствената смрт

Во септември 2020, во фејсбук пост објавен од некој кој тврдел дека е ќерка на авторката на љубовни романи Сузан Мишен, било соопштено дека таа извршила самоубиство. Две години подоцна Сузан „воскреснува“ и признава дека сето тоа било наместено.

Аизучи или вештината на активно слушање на соговорникот

„Хаи. Хаи. А, со дес не...“. Речиси половина од времето од дијалог на јапонски поминува во изговарање на овие зборови, кои повторувани како мантра веќе и не значат само „да“ или „значи, така?“, туку се некој вид сигнал дека оној кој слуша навистина активно учествува во разговорот. 

Тестаментот од Хајлигенштат на Бетовен

Во април 1802, со нарушено здравје, Бетовен отпатувал северно од Виена, во малото бањско место Хајлигенштат, каде ќе го напише она што денесе се нарекува негов тестамент.

Половина век нема револуционерни научни откритија - зошто?

Бројот на публикации кои значајно влијаат врз одредена научна дисциплина е драстично намален во последните педесетина години. Нова студија се обидува да објасни зошто.

Доли Партон сними песна која нема да можеме да ја слушнеме до 2046

Познатата кантри пејачка често прави вонмузички креативни излети, од промоција на линија за љубимци (Доги Партон) до пишување роман од жанрот мистерија заедно со славниот Џејмс Патерсон. Последниот проект има врска со музиката, но истовремено има елементи на перформанс. Затоа што новата песна е всушност временска капсула. 

Како да убиеш милијардер: малку поинаков поглед кон „Кромид од стакло“  

Првиот дел на овој филм, преведен како „Нож в грб“ (Knives Out), беше покласична мистерија, како во детективските филмови со Еркул Поаро (овој пат персонифициран низ ликот на Беноа Бланк, кој го игра Даниел Крег). Но овој вториот, можеби филмски полош, има малку поинаков и подлабок подтекст. 

Приказната за Биба Струја

Долги години важи за жива „паранормална“ појава во Србија. Се вика Славиша Пајкиќ, но е попознат по естрадниот прекар Биба Струја. Човек кој наводно спроведува и акумулира струја, фрла искри и „лечи“ луѓе со електрошокови. За него пред една деценија е снимен документарец, а тој се уште настапува по шоу програми во регионов.