За време на Втората светска војна, во југоисточна Полска, во малиот град Розвадов, официјално била пријавена епидемија на тифус. Германските окупациски власти реагирале според протокол: го ставиле целиот регион под карантин и ги запреле депортациите. Но оваа епидемија всушност никогаш не постоела. Таа била внимателно инсценирана од двајца полски лекари – Еугениуш Лазовски (на фотографијата горе) и Станислав Матулевич – со цел да спасат човечки животи.
Лазовски, роден во Варшава во 1913 година, отсекогаш сакал да биде и лекар и војник. Непосредно пред избувнувањето на војната бил на самиот крај од медицинските студии, кога бил мобилизиран. По низа драматични настани, бегства и преживувања, во 1940 година се преселил во Розвадов, каде што почнал да работи како лекар под капата на Полскиот Црвен крст. Таму, покрај официјалната работа, почнал да им помага на припадници на полското подземје, а тајно и на еврејското население, иако тоа било строго забрането и казнувано со смрт.
Клучниот пресврт се случил кога во Розвадов пристигнал неговиот стар пријател Матулевич, исто така лекар. Тој бил запознаен со таканаречениот Вајл-Феликс тест – лабораториски тест што Германците го користеле за дијагностицирање на тифус. Матулевич открил нешто неверојатно: со инјектирање безопасни, мртви бактерии од видот протеус, кај здрав човек можело да се предизвика позитивен резултат на тестот, идентичен со оној кај вистинска инфекција со тифус.
Ова значело дека на хартија, според германските лаборатории, пациентите биле „заразени“, иако во реалноста биле целосно здрави. Лекарите сфатиле дека ова откритие може да се искористи како оружје против окупаторот. Ако успеат да создадат илузија на епидемија, Германците – кои панично се плашеле од тифус – ќе ги избегнуваат тие области и ќе ги запрат депортациите.
Од 1942 година започнале внимателно да „шират“ лажни случаи во околните села, секогаш според логиката и темпото на вистинска епидемија, за да не предизвикаат сомнеж. Луѓето кои примале инјекции не биле во никаква опасност, но официјално влегувале во германската статистика како заразени. Со секој нов „случај“ растел стравот кај окупаторот, а карантинот се зацврстувал.
Резултатот бил драматичен: регионот бил изолиран, работните депортации биле стопирани, а илјадници Полјаци биле спасени од присилна работа или смрт. Иронично, таблите „Achtung, Fleckfieber!“ – „Внимание, тифус!“ – станале симбол на спас.
Планот, сепак, не бил без ризик. Во 1944 година Германците испратиле комисија да ја провери епидемијата. Лазовски бил подготвен на најлошото, дури носел со себе и капсула со цијанид. Но со комбинација од психолошка тактика, алкохол и претставување на најизморените и најстари пациенти, успеал да ги одврати германските лекари од темелна проверка. Комисијата заминала уверена дека опасноста е реална.
Наскоро потоа, како што фронтот се приближувал, „епидемијата“ почнала постепено да згаснува. Лазовски и неговото семејство успеале да побегнат пред да бидат уапсени. По војната тој емигрирал во САД и станал професор по педијатрија. Вистинската приказна за лажната епидемија станала јавна дури во 1970-тите, кога двајцата лекари објавиле научен текст за нивната „имунолошка војна“.
Еугениуш Лазовски починал во 2006 година, а историчарите проценуваат дека со оваа измама биле спасени околу 8.000 луѓе. Денес тој и Матулевич често се нарекуваат „полскиот Шиндлер“ – лекари кои без оружје, со знаење и храброст, се спротивставиле на еден од најстрашните режими во историјата.
