Иако денес доматите најчесто ги поврзуваме со Италија, медитеранската кујна и летните оброци, нивната европска историја започнала многу понеобично. Кога биле донесени од Америка во 16 век, повеќето жители на Европа ги избегнувале бидејќи биле убедени дека се опасни за здравјето.
Пред доаѓањето во Европа, доматот го одгледувале и консумирале Ацтеките, кои го нарекувале „томатл“. Еден од првите европски научници што го опишал бил италијанскиот лекар и природонаучник Пјетро Андреа Матиоли. Тој правилно утврдил дека доматот припаѓа на семејството на т.н. „зрнци“, во кое спаѓаат голем број зеленчуци како компирот и модриот патлиџан, но и некои видови отровни растенија. Така, тој погрешно го поврзал со мандрагората – растение познато по својата токсичност и долгогодишната поврзаност со магијата и вештерството.
Во средниот век мандрагората се сметала за мистично растение кое наводно се користело за љубовни напивки и други магиски ритуали. Поради оваа асоцијација и на доматот почнало да се гледа со сомнеж.
Неговата репутација дополнително ја влошил англискиот ботаничар Џон Џерард. Во својата енциклопедија за растенија од 1597 година тој напишал дека целото растение има непријатен мирис и вкус. Неколку години подоцна, друго популарно дело предупредувало дека доматот изгледа подобро отколку што вкусува и дека неговото консумирање може да предизвика гадење и повраќање.
Со текот на времето се појавиле и други митови. Еден од нив тврдел дека доматите ги трујат богатите благородници кои ги јаделе. Според оваа приказна, киселината од доматите наводно ослободувала олово од металните чинии што ги користела аристократијата, предизвикувајќи труење. Денес историчарите сметаат дека ова објаснување е малку веројатно, бидејќи доматите не содржат доволно киселина за таков ефект.
Иако научниците уште тогаш знаеле дека листовите на доматот се токсични, а плодот е безбеден за јадење, мнозинството Европејци продолжиле да го избегнуваат. Наместо како храна, доматот најчесто се одгледувал како украсно растение поради неговиот необичен изглед.
Ситуацијата почнала да се менува дури во 19 век. Во Неапол, пекарите почнале да ставаат домати врз тестото за пица, а новиот вкус брзо станал популарен. За кратко време доматот се проширил низ цела Европа и станал важен дел од многу национални кујни.
Така, намирницата која со векови била сметана за опасна и поврзувана со вештерство, на крајот се претворила во еден од најомилените и најкористени продукти во светската гастрономија.
Види претходно:
„Јабучар место Линекс - кога доматот бил лек“
Есеј за садењето
