Со децении успехот на државите се оценуваше речиси исклучиво преку економски показатели, како што е бруто-домашниот производ, а подоцна и преку Индексот на човечки развој, кој ги зема предвид здравството, образованието и приходите. Но, сè погласни се повиците дека ниту една мерка не ја покажува вистинската цена на развојот доколку тој се постигнува на сметка на природата. Затоа група научници, во соработка со Обединетите нации, предлагаат нов глобален показател – Индекс на односот кон природата, кој од крајот на 2026 година треба да стане дел од годишните извештаи за развој.
Според авторите на оваа иницијатива, современиот модел на развој почива на претпоставката дека природата е неисцрпен извор на суровини што човекот може слободно да ги користи. Таквиот пристап придонел за значително подобрување на животниот стандард на милијарди луѓе, но истовремено довел до климатски промени, губење на биолошката разновидност, деградација на екосистемите и сè почести природни катастрофи. Денес станува јасно дека уништувањето на природата претставува закана и за човечкиот развој.
Еколозите нагласуваат дека човекот не постои одвоено од природниот свет, туку е негов составен дел. Затоа, развојот што ги нарушува природните системи на долг рок ја поткопува и благосостојбата на луѓето. Наместо да се зборува за судир меѓу економскиот напредок и заштитата на животната средина, тие предлагаат нова визија во која и човекот и природата можат да напредуваат заедно.
Од оваа идеја произлегол и Индексот на односот кон природата (Nature Relationship Index), кој треба да биде дополнување, а не замена за постојниот Индекс на човечки развој. Неговата цел е да покаже колку успешно едно општество ги зачувува живите системи од кои зависи неговата иднина.
Научниците потсетуваат дека Индексот на човечки развој, воведен од Обединетите нации во 1990 година, ја промени глобалната слика за тоа што значи развој. Наместо економскиот раст да биде единственото мерило за успех, во преден план ги стави квалитетот на животот, здравјето и образованието. Благодарение на тоа, државите почнаа да се споредуваат според животниот стандард, а не само според големината на економијата.
Сличен ефект, според авторите, би можел да има и новиот индекс. Тие сметаат дека државите треба да се оценуваат и според тоа како се однесуваат кон природата, бидејќи економскиот просперитет нема вистинска вредност ако е изграден врз уништување на екосистемите.
Новиот индекс ќе се темели на три главни критериуми. Првиот се однесува на состојбата и достапноста на природата. Ќе се оценува дали пејзажите се разновидни и здрави, дали градовите располагаат со доволно зелени површини и дали луѓето имаат секојдневен контакт со природната средина. Според научниците, град со паркови, дрвореди и достапни зелени простори претставува поквалитетна средина за живот отколку бетонска метропола без природни содржини.
Вториот критериум ја оценува грижата за природата. Тука ќе се земаат предвид емисиите на стакленички гасови, влијанието врз биолошката разновидност и последиците од потрошувачката, дури и кога штетите се случуваат надвор од границите на една држава. На пример, земја може да има чиста животна средина дома, но преку увоз на производи да придонесува за уништување шуми или екосистеми во други делови од светот.
Третата димензија е насочена кон долгорочната заштита на природата. Во неа ќе се оценуваат големината на заштитените подрачја, квалитетот на воздухот и водите, како и зачувувањето на природните живеалишта за идните генерации.
Авторите предупредуваат дека индексот не смее да создаде погрешна слика дека сиромашните земји автоматски имаат подобар однос со природата само затоа што имаат помала потрошувачка. Истовремено, ниту богатите држави нема да бидат високо рангирани ако нивниот просперитет зависи од загадување, експлоатација на фосилни горива или уништување на природата во други земји. Како примери ги наведуваат Норвешка и Канада, кои имаат висок животен стандард, но истовремено значително зависат од експлоатацијата и извозот на нафта и гас.
Првичните анализи покажуваат дека новиот индекс нема едноставно да ги повторува резултатите од економските показатели. Можно е некои богати земји да се најдат пониско на листата поради прекумерната потрошувачка и негативното влијание врз природата, додека одредени држави со средни приходи да бидат подобро рангирани благодарение на зачуваните екосистеми, зелените градови и поодржливото управување со природните ресурси.
