Хуманистичката психологија, која се појавила во 1950-тите, се развила како реакција на фројдовата психоанализа и скинеровиот бихејвиоризам. Додека овие се фокусирале на несвесните двигатели или на надворешните услови, хуманистичките психолози како Карл Роџерс или Абрахам Маслов понудиле пооптимистичка опција, фокусирајќи се на слободната волја, личниот раст и реализацијата на целосниот потенцијал на поединецот.
Во својата влијателна книга „Терапија фокусирана на клиентот“ од 1951, Карл Роџерс изнел 19 идеи, меѓу кои и онаа за „инконгруентноста“, односно несовпаѓањето помеѓу реалните искуства на поединецот и неговите сфаќања за себеси. Психолошкиот раст може да се случи само кога новите искуства ќе бидат прифатени и интегрирани во себството без „иле“.
Длабоката конгруентност значи прифаќање на себеси - ако си навистина конгруентен не се откажуваш од ниеден дел од своето „јас“. Ја прифаќаш неизбежноста на смртта, случајноста на среќата, сопствената незначајност на космичко ниво, емоциите – своите и туѓите – и ресурсите што си ги прокоцкал. Она што ја спречува конгруентноста се слоеви на негирање низ кои е болно да се помине. Иако таа е извор на длабока среќа (па дури и на она што многумина го нарекуваат просветлување), патот до неа може да биде разорен: понекогаш мораш конечно да се откажеш од идејата за сопственото замислено (подобро) минато.
Конгруенцијата не мора ни строго да ја дефинираме – ја препознаваме кога ќе ја видиме. Ги забележуваме луѓето што живеат со ненаметливо задоволство и смирено дејствување. Средбата со нив е утешна ако и самите тежнееме кон интегритет. Но ако сакаме да задржиме одредени илузии, друштвото на вакви луѓе е вознемирувачко: неискреностите што ги одржуваме веднаш се распаѓаат. Тие се како резонантни простори во кои интегритетот одекнува, а бесмислиците веднаш умираат.
Постојат и лажни облици на конгруентност. Празната, „хипи“ топлина е некаков вештачки засладувач – исклучување на интелектот и избегнување на непријатни мисли. Нарцисоидниот шарм е друга варијанта, изграден врз страв и опсесија со статус. Дисоцијацијата, пак, е млитава конгруентност: исклучување од сè што би ја нарушило привремената внатрешна хибернација.
Вистински конгруентните луѓе нè привлекуваат затоа што немаат што да докажуваат. Тие се потпираат на внатрешен авторитет. Со нив не чувствуваш дека си вовлечен во нивните внатрешни расправии, ниту дека треба да им ја потврдуваш сликата за себе. До нив можеш да бидеш таков каков што си. Нивната љубов не е манипулативна, а тешките вистини ги кажуваат мирно, од позиција на набљудување. Кога некој те слуша на таков начин, се слушаш и самиот себеси поинаку.
Природно е да сакаме да ги имитираме ваквите луѓе, но прекумерната имитација станува самоодрекување. Затоа следбениците на гуруа ретко се впечатливи. Мудроста не се добива со копирање на крајната состојба, туку со сопствено лутање низ „пустината“.
Види повеќе тука
