Една античка надгробна стела - вертикална камена плоча поставена на гроб - во Археолошкиот музеј во Солун повторно го отвора прашањето од каде потекнува еден од најпрепознатливите гестови на современата поп-култура: испружениот показалец и мал прст, додека другите прсти се свиткани, денес познат како „ѓаволски рогови“.
Релјефот датира од околу 50 година пред нашата ера и прикажува извесен римски граѓанин Гај Попилиј како седи на украсен престол (неговото име го знаеме затоа што е наведено на двојазичниот грчко-латински натпис). Покрај него е прикажан придружник кој држи свиток и со другата рака го прави токму овој знак.
Музејското објаснување остава простор за две толкувања. Гестот можел да има апотропејска функција, односно да штити од зло и несреќа, но можел да биде и конвенционален гест со кој се означува говор или обраќање во сцена на дијалог. Токму оваа двосмисленост е интересна: истиот облик на раката можел да има различно значење во зависност од контекстот.
Сличен знак има долга историја и во народната култура на Медитеранот. Во Италија, на пример, „mano cornuta“, односно „рогатата рака“, со векови се користела како заштита од „урокливи очи“. Гестот не бил нужно поврзан со окултното или со нешто злобно, туку можел да функционира како превентивен симбол. Постоеле и мали амајлии во форма на рака, изработени од корал или сребро, кои се носеле токму со оваа цел.
Со него се поврзува и друг гест, „mano fico“, при кој палецот се протнува меѓу показалецот и средниот прст (ви текнува?). И тој се појавува како народна заштитна амајлија. Овие предмети покажуваат дека симболиката на раката во медитеранските култури била многу посложена од денешната асоцијација со рок-музиката.
Значењето, сепак, не било секогаш заштитно. Во Грција, Италија, Португалија и Шпанија, роговите насочени кон некого можат да имаат навредливо значење и да алудираат на неверство, односно на „рогоносец“. Така, истиот гест можел во еден контекст да штити од несреќа, а во друг да биде навреда.
Токму затоа е тешко денес да му се припише едно единствено значење на античкиот пример од Солун. Скулпторот можел да користи познат превентивен знак, но исто така можел да прикажува гест на говор, авторитет или обраќање. Античкиот свет, воопшто, бил многу чувствителен на говорот на рацете. Говорниците и актерите користеле развиен репертоар на гестови за да означат емоција, нагласување, обраќање или преминување од еден дел на говорот во друг. Римскиот ретор Квинтилијан, на пример, пишувал за различните положби на прстите и нивното значење – од молба до осуда. Публиката била обучена да ги препознава овие визуелни сигнали.
И надгробните релјефи го користеле овој јазик. Починатиот често е претставен како да продолжува да комуницира со живите, па подигнатата рака со одредена положба на прстите можела да означува говор или обраќање. Затоа присуството на гестот на античката стела не мора да значи дека станува збор за некаков „ѓаволски“ симбол во денешна смисла.
Патот од античките и народните традиции до хеви-метал сцената е многу пократок отколку што изгледа. Денешната поврзаност на гестот со хард рокот и металот најмногу се поврзува со Рони Џејмс Дио, кој го популаризирал откако во 1979 година му се придружил на Блек сабат. Дио објаснувал дека гестот го презел од својата италијанска баба, која го користела за заштита од „злото око“.
За Дио гестот бил и практична сценска алатка. Наместо знакот за мир кој го користел Ози Озборн, тој сакал едноставен гест со кој публиката веднаш можела да му возврати од далечина. Наскоро „роговите“ почнале масовно да се појавуваат на концертите, на фотографиите на бендовите и меѓу обожавателите. Така, постепено станале еден вид визуелен знак на припадност кон метал-културата.
Обидот гестот да стане заштитен знак завршил како мала иронична епизода. Во 2017 година, басистот на KISS, Џин Симонс, поднел барање за заштита на варијанта на овој знак како трговска марка, но набрзо го повлекол барањето. Проблемот бил очигледен: гестот постоел многу пред рок-музиката, а неговите различни форми веќе имаат бројни значења и културни употреби.
