Цензура не треба кога никој не чита

Не дека залудни беа стравувањата на Орвел од некој нов тоталитаризам. Денес западните држави во чии елитни клубови копнееме да влеземе се полни со загрижувачки идеи и проекти за гушењето на слободата на поединецот (во име на неговата добробит?!). Но, во меѓувреме тивко се препуштивме на една друга заробеност која е позната околу два милениума. Кога римскиот Колосеум ни се префрли во телефонот.   

Се враќаш дома од работа, уморен си, уште под стрес, не ти е до ништо. Се завалуваш во фотеља и фаќаш да скролаш по телефонот. Има интересни работи, продолжуваш да скролаш. Одеднаш, поминале два саата и ти не си направил ама баш ништо. 

Токму тоа е поентата.

Кога не правиш ништо, ништо и нема да се смени. А тоа некои го сакаат.

Пред околу 2.000 години, римскиот поет Јувенал ја забележал истата таа шема. Викал дека Римјаните некогаш биле луѓе кои командувале со армии и бирале лидери а сега ги занимаат само две работи: леб и игри.

Ако на луѓето им дадеш евтина храна и бескрајна забава, тие никогаш нема да се побунат, нема ни да се пожалат. Јувенал не викал дека забавата сама по себе е лоша работа, туку дека комфорот може да биде политичка алатка бидејќи ако некој е најаден а вниманието му е окупирано, ќе престане да поставува незгодни прашања. Ќе престане да му е гајле кој ја има контролата и што се прави во негово име.

Се разбира, денес „игрите“ не се во Колосеумот туку во фидовите на социјалните мрежи или во бинџањето на Нетфликс.

Во 1980-тите, филозофот Нил Постман аргументираше дека додека Џорџ Орвел стравуваше дека ќе бидеме угнетени од некоја нова фашистичка сила, реалноста е поблиска до визијата на Олдос Хаксли. Заробени сме во расеаност и залажувачка. Постман викаше дека не е потребна цензура во свет во кој никој нема да чита. Не е потребна тиранија ако на луѓето им е толку забавно што не ни забележуваат што се случува. 

Прашањето не е дали ќе уживаме во игрите. Се разбира дека ќе уживаме, тоа е поентата. Прашањето е кога престанавме да ни е гајле додека ги гледаме. 

27 февруари 2026 - 10:38