Незадоволството тлееше веќе еден месец, започнувајќи со решителни но пристојни протести на наставниците од гимназијата „Сент-Егзипери“ во Кретеј, југоисточно од Париз, поради проблеми со кои се соочуваат наставниците и семејствата низ целата земја. Три четвртини од француските средни училишта се постари од 50 години, а многу од нив се во катастрофална состојба. Вработените се преоптоварени, лошо платени, а честопати и платите им доцнат.
Во рок од две недели – што е молскавично брзо за тромавото, централизирано Министерство за образование – некои од барањата на „Сент-Егзипери“ беа исполнети. Но, пламенот веќе беше разгорен, па низ целата земја почнаа да се појавуваат нови протести.
Оваа генерација има многу повеќе причини за загриженост: не само поради денешните трошоци за живот, туку и поради заканите за великодушниот, но неодржлив француски пензиски систем, скапата војна на работ на континентот, политиката на огорченост поттикнувана од популистите од десницата и левицата, како и вртоглавиот раст на државниот долг. Сите овие проблеми дополнително ја разгореа напнатоста во нацијата која и онака веќе беше длабоко поделена.
Таа поделба веќе постоеше во 2017 година кога Емануел Макрон стана претседател. Се појави практично од никаде, откако беше доведен во кабинетот на социјалистичкиот претседател Франсоа Оланд како министер за економија. Макрон потоа му сврте грб на Оланд и се кандидираше за претседател како харизматичен вундеркинд, но истовремено и како претставник на елитата: како дипломец на Националната школа за администрација, тој се доживуваше како некој што може да ги среди работите на типичен француски технократски начин. Но, како што се испостави, не можеше.
На телевизиско соочување со Марин Ле Пен ја бомбардираше со бројки и потоа ја „збриша“ на изборите, и формираше своја партија, опкружен со пратеници-почетници, кои му оставија целосно одврзани раце.
Коментаторот Даниел Фубер подоцна го опиша Макрон како „човек кој мисли дека е Јупитер, но владее како стажант од консултантска куќа кој случајно станал император“. Во една клучна деценија, токму тоа беше она што на нацијата најмалку ѝ требаше. Тој ѝ држеше лекции на Европа од сала на Сорбона, ветувајќи дека ќе ја претвори Франција во „нација на стартапи“ и ќе создаде нова генерација француски технолошки „еднорози“.
Беа потребни едвај 18 месеци за да избувнат првите масовни протести, предводени од Жолтите елеци, кои се спротивставуваа на даноците за гориво и на новите ограничувања на брзината на патиштата. До есента 2018 година, на кружните текови низ суморните индустриски зони во земјата – за која се чинеше дека никогаш не ги ни посетил – висеа кукли со ликот на Макрон.
Неговиот одговор се состоеше од уште повеќе долги говори. На еден невработен млад човек му рече дека може веднаш да му најде работа“ – изјава исто толку озлогласена како и онаа од 2014 година, кога, како министер за економија, им рече на група текстилни работници од фабрика во стечај дека не можат да се вработат затоа што се „неписмени“.
Пандемијата на ковид ја замрзна ситуацијата доволно долго за незадоволството на луѓето да се пренасочи кон новите мерки против ширењето на вирусот. Пандемијата помина и Макрон повторно ја победи Марин Ле Пен на изборите во 2022 година.
Сепак, тензијата никогаш не исчезна, и токму тоа го објаснува застрашувачкиот колапс од саботата. Бурите се наталожија и доведоа до конечно соочување.
Насилството што избувна во саботата беше предвидливо. Она што шокираше беше неговиот интензитет. Уште од 1986 година, кога полицијата задушувајќи демонстрации смртно претепа 22-годишен студент со алжирско потекло, секој министер за внатрешни работи, без разлика дали е од левицата или десницата, ги ограничуваа полициските интервенции за да се избегне ризикот од расни немири. Судиите и државните службеници, кои по навика и склоност натежнуваат кон левицата, често одбиваат да изречат казни за прекршителите, со образложение дека францускиот затворски систем, кој е гротескно преполн, не „рехабилитира“ никого. Насилиците и пљачкашите се покажаа многу полукави. Тие сфатија дека може да избегнат казна ако успеат да се претстават како жртви. Многубројните сопственици на продавници и работници, чии средства за живот беа уништени или украдени во саботата, се заборавени и оставени да водат долги судски постапки за да добијат отштета.
По протестите, и Марин Ле Пен и Емануел Макрон ѝ се обратија на нацијата. Ле Пен седеше зад биро, со француско знаме зад себе, делувајќи како претседател и зборувајќи со авторитет. Не понуди решенија, но и не мораше. Додека на градските улици сè уште траеја грабежите, таа зборуваше за „длабока криза на доверба и авторитет која претставува закана за демократијата“ – што беше истовремено и вистина и длабоко иронично, имајќи предвид дека Макрон ја претставуваше токму неа како „закана за демократијата“.
Два часа подоцна, Макрон почна своја „самокритика“, при што звучеше без каење. Вети „платформа“ каде што учениците и наставниците би можеле да ги изнесат своите жалби. Всушност сугерираше дека тој воопшто не ги слушал.
По една деценија долги и празни говори, соодветно е да се повлече со уште еден. На овој дилетант му преостануваат уште само шест месеци од претседателскиот мандат, а тој ја остава Франција во пламен – нејзините улици одекнуваат од звукот на кршење стакло и вревата на толпата, пишува Ане-Елизабет Муте за Unherd.
