„Булшит музејот“ во Љубљана е отворен во мај 2026 година и се состои од пет мали простории. На самиот влез вниманието го привлекува манекен со кофа на главата, облечен во необична комбинација од облека, кој седи пред маса со истурено турско кафе. Насекаде има чудни предмети, шеги и визуелни претстави создадени со помош на вештачка интелигенција.
Основачот на музејот, Борот Кокељ, смета дека суштината на овој вид хумор може да се собере во еден израз: „јебига“. Во зависност од контекстот, зборот може да значи „што да правиш“, „нема врска“, „така е како што е“ или едноставно прифаќање на апсурдот. Според него, токму таквиот став е карактеристичен за балканскиот човек: дури и кога нема пари, работа или сигурност, останува можноста човек да се насмее.
Иако музејот го користи поширокиот поим „балкански хумор“, неговата главна инспирација е хуморот што се развивал во поранешна Југославија. Особено интересен дел од изложбата се шегите поврзани со јазикот. Една од нив гласи дека будала е будала и на кирилица и на латиница. На тој начин шегата си поигрува со разликите што по распадот на Југославија станале уште повидливи, но истовремено потсетува дека луѓето од различните средини често се разбирале многу подобро отколку што денес би можело да се претпостави.
Во музејот има и шеги инспирирани од војните и политичките поделби, но тие главно се претвораат во апсурдна игра со зборови. Така, познатиот наслов на српскиот филм „Лепа села лепо горе“ е претворен во сосема поинаква шега - „Лепа јела лепо гоје“. Историјата, наместо да биде прикажана директно, станува материјал за црн хумор и игра со значењата.
Најголемиот дел од изложбата сепак не се занимава со политика или националните разлики, туку со секојдневниот живот и неговите апсурди. „Животот не е ниту лак за нокти ниту ацетон“, гласи една од пораките. Друга констатира дека некогаш ни било подобро, но сепак сме се жалеле, а сега кога ни е полошо, повторно се жалиме. Во една реченица е сумирана и склоноста кон самоиронија: аматерите прават грешки, а искусните создаваат катастрофи.
Основачот на музејот вели дека намерно избегнувал дел од најчувствителните шеги. Во својата колекција има околу 25.000 шеги од регионот, но многу од нив директно се однесуваат на етничките и верските стереотипи. Таквиот материјал, признава тој, веројатно би бил доволен музејот воопшто да не биде отворен. Затоа изложбата главно се потпира на хумор во кој луѓето можат да се препознаат, наместо на исмевање на конкретна нација или група.
А сепак, еден елемент речиси неизбежно се провлекува низ целата приказна за балканскиот хумор: ракијата. Посетителите ја добиваат уште при влезот, а во една од поставките таа е наречена „прва помош на секое балканско домаќинство“.
Официјален сајт на музејот
