Откако живеам во војна, дали некогаш сум живеела во мир, се прашувам дали постои индивидуална или само колективна вина?
Луѓето сè повеќе ја споменуваат колективната вина. Полесно е во војна да се гледаме себеси како жртва отколку како злосторник. Се валкаме во такво зло што алиби ни треба како чаша крв на вампир.
Затоа многу луѓе се прашуваат дали луѓето се колективно зло кое е вдлабено во нашите гени или индивидуални чудовишта што им прават злосторства на луѓе.
Кои се вистинските злотвори? Оние милиони кои фрлаат бомби, сега веќе и не бирајќи цел, или се злотвори оние кои убиваат без воопшто да се запрашаат дали постои разлика помеѓу колективниот и индивидуалниот злостор?
Кому му е гајле. Важно дека светот се претворил во „пекол“ и дека по некое време повторно ќе стане „добар“.
Кога тоа светот конечно престана да биде добар и кога засекогаш отиде во пекол?
За мене, тоа се случи кога неодамна почнаа да горат деца.
Знаев дека никогаш нема да се вратам на старо. Го запалив Дневникот на Ана Франк и си реков, значи, тоа се тие. Тоа сум јас. Нема назад.
И тие и јас ја кренавме завесата, стиснавме заби и откривме кој е човек.
Сознанието не ме просветли. Секој ден зјапам празно во ѕид или во морето или во продавачката во маркет или во моето неродено внуче. Кого тој ќе убива за да може да биде среќен?
Во петокот, комшијата ми ја подари книгата “Ordinary Men: Reserve Police Battalion 101 and the Final Solution in Poland”, за Германците кои во некој полски уџум масакрирале Полјаци.
Долго време ме занима таа книга. Авторот, Кристофер Р. Браунинг, испитува дали Германците морале да убиваат? Можеле или да си отидат неказнето или да продолжат да убиваат.
Потепале 32.000 Полјаци. Посебен напор вложувале за да совладуваат сè понови техники. Ден за ден, тоа ги правело сè посреќни.
Книгата докажува дека Германците биле „оние кои не би згазиле ниту на мравка“, како што напиша нашата генијалка Славенка Дракулиќ.
Не се згрозив. Зошто да читаш за Ана Франк, Александра Зец или некое девојче чие име не можеш ни да го изговориш?
Што да се згрозуваш од Германците, Евреите, Трамп…
Како јас подобра да сум. Како некогаш да ќе заборавам што хрватските цивили им правеа на српските цивили во Госпиќ?
Тогаш бев новинарка. Ги читав записниците и изјавите на хрватските криминалци.
Зошто го пишувам ова денес? Еден од убијците што ги познавам има внука.
Среќен е. Видов солзи во неговите очи. Бебето спиеше во количка со цуцла во устата, тој го има заборавено Госпиќ. Јас се сеќавам, ама многу матно.
Дали постои злосторство? Колективен злостор? Индивидуален злостор?
Неважно. Ние сме само луѓе, убијци кои не треба да се дефинираат.
