Исклучително мудри зборови од Шившанкар Менон, поранешен државен секретар за надворешни работи и советник за национална безбедност на Индија. Кога водителот го праша што го загрижува во врска со Индија – односно што претставува историски товар за земјата – тој одговори „постои нешто како прекумерна гордост поради сопственото минато“.
Тој објаснува дека зборувањето за „славните златни епохи од минатото“ со цел „да се чувствувате добро“ е во ред – тоа е нормален аспект од градењето на сопствениот идентитет – но кога тоа ќе прерасне во чувство на жртва и во желба за одмазда за историјата, и кога тоа ќе стане движечка сила за денешните постапки, тогаш станува „опасно“.
Тој го наведува примерот со луѓето во Индија кои зборуваат за „илјада години ропство“ (мислејќи на муслиманското, а потоа и на британското владеење) или примерот со Чанг Кај-шек, кој секоја вечер во горниот десен агол на својот дневник го пишувал знакот 雪耻 – што значи „одмазда за пониженоста. Тој тоа го правел од 1928 година па сè до последниот запис во дневникот во јули 1972 година.
Тоа е мудро размислување воопшто: кога ќе размислите, национализмот сам по себе не мора да биде деструктивен. Но, тој станува таков кога како нација или народ ќе се убедите дека сте жртва и дека постои виновна страна. Бидејќи, како што вели Менон, тоа ве тера „да престанете да се соочувате со реалноста каква што е“ и води кон „контрапродуктивни политики и идеи“.
Тоа е уште поопасно бидејќи е толку лесно: нема ништо полесно за еден народ или за владетелот на една нација од тоа да ги обвинуваат другите за она што не е во ред. Тоа ве поштедува од многу потешката работа – соочувањето со сопствените пропусти – и ги ослободува владетелите од одговорност.
А спротивното е навистина тешко: кога навистина сте биле жртва, нема ништо потешко од тоа да одолеете на искушението таа огорченост да ја претворите во политичка програма, и наместо тоа, да се фокусирате на она што навистина можете да го изградите денес – што честопати подразбира соработка со виновната страна.
Токму затоа, впрочем, она што го направи Кина беше толку импресивно. Таа можеше да ја претвори националната пониженост во политики на одмазда и омраза, но наместо тоа, избра главно да ја дефинира како сопствена грешка – грешка што била доволно слаба за странците да можат да ја искористат таа слабост.
Тоа е конструктивен пристап, бидејќи целта тогаш не е одмазда, туку сопствен развој, а Кина го постигна тоа работејќи рака под рака со Западот. Гледаме како некаква форма на менталитет на жртва ги обликува политиките во премногу земји ширум светот.
Европа, за жал, е типичен пример за тоа: Русија и Кина станаа универзално објаснување за речиси секој проблем на континентот, од цените на енергенсите до деиндустријализацијата. Тоа е многу практично за лидерите на ЕУ, кои никогаш не мораат да одговараат за сопствените одлуки...
Добро е да се следи едно правило: ако некој политичар ја гради својата порака врз префрлање вина, сфатете го тоа како сигнал за тревога. Тоа е потег на кој се прибегнува кога нема намера да се гради нешто ново.
